Thích

Chia sẻ

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng của sỏi niệu quản ở mèo

Tiết niệuCẩm nang bệnh lýDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Sỏi niệu quản ở mèo là một bệnh cấp tính khiến việc bài tiết nước tiểu trở nên khó khăn do niệu quản bị sỏi tắc nghẽn, gây đau đớn và tiềm ẩn nguy cơ tổn thương thận. Việc chẩn đoán và điều trị sớm là rất cần thiết.

Sỏi niệu quản ở mèo là gì?

Sơ đồ giải phẫu minh họa tình trạng sỏi tắc nghẽn niệu quản ở mèo

Bệnh sỏi niệu quản ở mèo là tình trạng niệu quản – đường dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang – bị tắc nghẽn do sỏi, huyết khối khô và đông đặc, hẹp niệu quản, khối u hoặc chèn ép từ bên ngoài, khiến việc bài tiết nước tiểu gặp khó khăn. Khi niệu quản bị tắc, áp lực bên trong thận tăng lên, gây giãn bể thận (hydronephrosis) và có thể dẫn đến tổn thương thận. Mức độ tổn thương do tắc nghẽn phụ thuộc vào việc tắc một bên hay hai bên, tắc một phần hay hoàn toàn, thời gian kéo dài và có hay không bệnh lý thận nền. Đặc biệt, nếu cả hai niệu quản bị tắc hoàn toàn, lượng nước tiểu bài tiết gần như bằng không, đe dọa tính mạng. Thành phần của sỏi niệu quản bao gồm canxi oxalate, struvite và sỏi hỗn hợp; trong đó, sỏi canxi oxalate ngày càng được ghi nhận phổ biến hơn trong các bệnh lý gây tắc nghẽn. Mặt khác, mèo đực có niệu đạo hẹp nên nguy cơ tắc nghẽn đường tiết niệu dưới (niệu đạo) cao hơn; trong trường hợp này, nguyên nhân phổ biến thường là nút niệu đạo chứa chủ yếu thành phần struvite hơn là sỏi. - Tắc niệu quản: Nước tiểu không được bài tiết trơn tru. - Đau đớn dữ dội: Mèo cào vào bụng, ở lâu trong nhà vệ sinh, rặn mạnh khi cố gắng đi tiểu và kêu lên vì đau. - Nguy cơ tổn thương thận: Tắc nghẽn có thể gây giãn bể thận, khiến thận sưng lên. - Cần đến bệnh viện ngay lập tức: Nếu mèo không đi tiểu được, hãy liên hệ với bác sĩ thú y ngay lập tức.

Nguyên nhân chính gây sỏi niệu quản ở mèo là gì?

Việc hình thành sỏi tiết niệu ở mèo không phải do một nguyên nhân đơn lẻ, mà là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa nhiều yếu tố. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm protein nền tảng tạo khung cho sỏi trong nước tiểu, nồng độ và độ bão hòa của các chất hòa tan thúc đẩy sự hình thành tinh thể, cũng như độ pH của nước tiểu. Khi nước tiểu có tính axit, tinh thể oxalat canxi dễ hình thành; ngược lại, khi nước tiểu có tính kiềm, tinh thể struvite sẽ dễ dàng tạo ra. Tắc nghẽn niệu quản chủ yếu do sỏi niệu quản (chủ yếu là oxalat canxi hoặc struvite), cục máu đông khô và đặc lại, hoặc tình trạng hẹp niệu quản gây ra. Trong khi đó, tắc nghẽn niệu đạo – tình trạng phổ biến ở mèo đực – thường do nút niệu đạo chứa thành phần chính là struvite gây ra. Nhiễm trùng đường tiết niệu có liên hệ mật thiết với sự hình thành sỏi struvite, và mèo đực có nguy cơ cao hơn do niệu đạo hẹp, dễ bị tắc. Ngoài ra, căng thẳng hoặc thay đổi môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến các triệu chứng đường tiết niệu dưới. - Thiếu nước: Nếu không uống đủ nước, nước tiểu sẽ bị cô đặc. - Yếu tố tinh thể và nền tảng: Protein nền tảng trong nước tiểu cùng các yếu tố thúc đẩy hình thành tinh thể góp phần tạo nên sỏi. - Nhiễm trùng và viêm: Nhiễm trùng đường tiết niệu có liên quan đặc biệt đến sự hình thành sỏi struvite. - Nguy cơ ở mèo đực: Niệu đạo hẹp nên dễ bị tắc nghẽn.

Quá trình mèo uống nước và hình thành tinh thể trong nước tiểu

Hãy kiểm tra các triệu chứng và dấu hiệu chính.

Vì các triệu chứng của tắc nghẽn đường tiết niệu ở mèo tiến triển nhanh chóng, việc phát hiện sớm là rất quan trọng. Hãy quan sát kỹ các dấu hiệu sau:

Đau đớn lặp lại: Mèo cào đất hoặc cào bụng đột ngột, rên rỉ khi cố gắng đi tiểu và hành vi này lặp đi lặp lại.

Khó khăn khi thải nước tiểu: Dù vào nhà vệ sinh nhưng mèo hầu như không đi tiểu được, hoặc dù cố gắng rặn thì nước tiểu cũng không ra được.

Nôn mửa và suy nhược: Khi chức năng thận suy giảm do tắc nghẽn (gây tăng nitơ máu), mèo sẽ bỏ ăn hoặc nôn mửa liên tục.

Bụng chướng: Bàng quang sưng cứng, có thể sờ thấy và gây đau đớn.

Hành vi bất an: Mèo thường trốn hoặc không muốn di chuyển khỏi một chỗ.

Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu của tắc nghẽn đường tiết niệu, đặc biệt ở mèo đực, cần đưa đến bệnh viện thú y ngay lập tức.

Các tình huống khẩn cấp cần đến bệnh viện ngay lập tức

Nếu mèo hoàn toàn không thể đi tiểu và xuất hiện các triệu chứng như nôn mửa, suy nhược, bụng chướng, cần đưa đến bệnh viện ngay lập tức. Nếu niệu quản bị tắc hoàn toàn, thận có thể bị tổn thương và đe dọa tính mạng.

Phương pháp kiểm tra để chẩn đoán chính xác

Để chẩn đoán chính xác sỏi niệu quản ở mèo, cần thực hiện nhiều xét nghiệm khác nhau. Trước hết, siêu âm giúp xác định chính xác vị trí và kích thước của sỏi, cũng như tình trạng giãn niệu quản hoặc giãn bể thận (thủy thận). Chụp X-quang cho thấy rõ các loại sỏi chứa canxi, hỗ trợ nhanh chóng xác định sự hiện diện và vị trí của sỏi; tuy nhiên, các cục máu đông khô hoặc một số loại sỏi khác không hiển thị rõ trên phim X-quang, và việc xác định thành phần sỏi chỉ dựa vào hình ảnh là rất khó. Xét nghiệm nước tiểu giúp kiểm tra tình trạng viêm, máu trong nước tiểu và nhiễm trùng, đồng thời đánh giá độ đậm đặc và pH của nước tiểu. Khi cần thiết, xét nghiệm máu được thực hiện để đánh giá chức năng thận, tình trạng tăng nitơ máu và cân bằng điện giải, từ đó nắm bắt tổng quan về sức khỏe của mèo. - Siêu âm: Xác định vị trí, kích thước sỏi và tình trạng giãn bể thận. - Chụp X-quang: Hiển thị rõ sỏi giàu canxi, nhưng khó xác định thành phần chỉ qua hình ảnh. - Xét nghiệm nước tiểu: Đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng và máu trong nước tiểu. - Xét nghiệm máu: Đánh giá chức năng thận và cân bằng điện giải. - Kết hợp nhiều xét nghiệm: Thực hiện đồng thời nhiều xét nghiệm để chẩn đoán chính xác.

Phương pháp điều trị và cách xử lý theo từng giai đoạn

Điều trị sỏi niệu quản ở mèo phụ thuộc vào thành phần, kích thước, vị trí của sỏi, mức độ tắc nghẽn và tình trạng có bệnh lý nền ở thận hay không. Trước tiên, cần giảm đau và bù nước, điều chỉnh điện giải qua truyền dịch. Sỏi struvite có thể được hòa tan bằng thức ăn kê đơn giúp giảm độ bão hòa, nhưng sỏi canxi oxalat không thể tan bằng thuốc hay chế độ ăn, do đó cần pha loãng nước tiểu để hỗ trợ sỏi đi qua, hoặc thực hiện thủ thuật loại bỏ hoặc phẫu thuật. Nếu tắc nghẽn nghiêm trọng hoặc sỏi có kích thước lớn, bác sĩ thú y sẽ chỉ định phẫu thuật hoặc can thiệp để loại bỏ sỏi. Sau khi điều trị, cần duy trì việc uống nước và quản lý thức ăn kê đơn để hỗ trợ quá trình hồi phục. Để ngăn ngừa tái phát, việc kiểm soát chế độ ăn uống lâu dài và kiểm tra nước tiểu, siêu âm định kỳ là bắt buộc. - Giảm đau: Sử dụng thuốc giảm đau để giảm bớt sự khó chịu. - Bù nước: Ngăn ngừa mất nước và điều chỉnh điện giải qua truyền tĩnh mạch hoặc đường uống. - Xử trí theo đặc điểm sỏi: Sỏi struvite được hòa tan bằng thức ăn kê đơn, trong khi sỏi canxi oxalat cần thủ thuật loại bỏ hoặc phẫu thuật. - Loại bỏ bằng phẫu thuật: Được thực hiện khi sỏi lớn hoặc gây tắc nghẽn nghiêm trọng. - Chăm sóc phục hồi: Cung cấp thức ăn kê đơn và nước uống đều đặn. - Ngăn ngừa tái phát: Cần có kế hoạch quản lý lâu dài.

Hình ảnh minh họa việc loại bỏ sỏi niệu quản ở mèo bằng nội soi

Các điểm chăm sóc và phục hồi tại nhà

Chăm sóc tại nhà sau điều trị là yếu tố then chốt để ngăn ngừa bệnh tái phát. Hãy tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn sau:

Đảm bảo đủ nước: Đặt nhiều bát nước ở các vị trí khác nhau và luôn đảm bảo nước sạch sẽ, tươi mới.

Kiểm soát chế độ ăn: Cho mèo dùng thức ăn đặc biệt theo khuyến cáo của bác sĩ thú y một cách đều đặn.

Vệ sinh khu vực vệ sinh: Cung cấp nơi đi vệ sinh sạch sẽ và yên tĩnh.

Kiểm soát hoạt động: Trong thời gian phục hồi, tuyệt đối không để mèo chạy nhảy quá sức.

Khám định kỳ: Thực hiện xét nghiệm nước tiểu và siêu âm mỗi 1–2 tháng.

Chỉ khi duy trì những biện pháp chăm sóc này một cách kiên trì, mèo mới có thể phục hồi ổn định.

Không gian dành cho mèo với nhà vệ sinh sạch sẽ, bình xịt nước và bát nước

Phòng ngừa tái phát và những lưu ý theo từng giống mèo

Mặc dù nguy cơ mắc bệnh đường tiết niệu dưới có thể cao hơn ở một số giống mèo nhất định, nhưng chưa có bằng chứng nào cho thấy sự khác biệt rõ ràng giữa các giống mèo liên quan trực tiếp đến sỏi niệu quản. Tắc nghẽn niệu đạo thường gặp hơn ở mèo đực có niệu đạo hẹp, và các yếu tố như sống trong nhà, căng thẳng hoặc thay đổi môi trường có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng đường tiết niệu dưới. Do đó, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để lập kế hoạch chăm sóc lâu dài, bao gồm chế độ ăn uống phù hợp, đảm bảo mèo uống đủ nước và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Việc tái phát bệnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thận, vì vậy việc chăm sóc liên tục là rất quan trọng.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-06-29

Câu hỏi thường gặp

Sỏi niệu quản có phổ biến ở mèo không?

Tắc nghẽn đường tiết niệu dưới ở mèo thường do nút niệu đạo có thành phần chính là struvite, chứ không phải do sỏi. Bản thân sỏi niệu quản khá hiếm gặp, nhưng từ năm 2000, số ca chẩn đoán đã tăng liên tục, và sỏi oxalat canxi ngày càng được phát hiện nhiều hơn trong các bệnh lý tắc nghẽn. Tắc nghẽn niệu đạo đặc biệt phổ biến hơn ở mèo đực.

Nếu sỏi bịt kín đường tiểu thì sẽ xảy ra điều gì?

Khi ống dẫn niệu bị tắc, áp lực bên trong thận sẽ tăng lên, gây ra tình trạng giãn bể thận (thủy thận) và khiến mèo đau đớn dữ dội. Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài, chức năng thận có thể bị suy giảm, dẫn đến tăng nitơ máu hoặc tổn thương thận cấp tính.

Sỏi có thể tự tan biến không?

Những viên sỏi nhỏ có thể được đào thải ra ngoài thông qua phương pháp điều trị bằng cách pha loãng nước tiểu để hỗ trợ quá trình bài tiết. Sỏi struvite có thể được hòa tan bằng thức ăn theo đơn kê, trong khi sỏi oxalat canxi không tự tan ra, do đó thường cần phải thực hiện thủ thuật hoặc phẫu thuật để loại bỏ.

Để ngăn ngừa bệnh tái phát, chúng ta cần làm gì?

Việc tăng cường bổ sung nước là yếu tố quan trọng nhất, đồng thời nên cho mèo ăn đều đặn loại thức ăn theo đơn của bác sĩ thú y. Ngoài ra, việc phát hiện sớm tình trạng tái phát thông qua xét nghiệm nước tiểu và siêu âm định kỳ cũng rất quan trọng.

Sỏi niệu quản và sỏi đường tiết niệu có khác nhau không?

Sỏi đường tiết niệu là thuật ngữ bao gồm sỏi ở toàn bộ hệ thống tiết niệu như thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo; còn sỏi niệu quản là tình trạng sỏi hình thành và gây tắc nghẽn tại niệu quản. Phương pháp điều trị có thể khác nhau tùy thuộc vào thành phần và vị trí của sỏi.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

5 loại thức ăn kê đơn cho chó mắc bệnh đường tiết niệu được khuyên dùng hàng đầu — Thức ăn giúp phòng ngừa và quản lý sỏi tiết niệu

Top 5 loại thức ăn kê đơn dành cho mèo bị FLUTD — So sánh theo từng loại sỏi struvit và oxalat

Top 5 thực phẩm bổ sung tiết niệu cho mèo 2026 — Tổng hợp tiêu chí lựa chọn của bác sĩ thú y

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng về sỏi cystine ở chó

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng về sỏi canxi oxalat ở chó

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng trong siêu âm bàng quang cho chó

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng của bệnh ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp bàng quang ở chó

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng về polyp và u nhú bàng quang ở chó

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng trong liệu pháp kích thích thần kinh bàng quang cho chó

Tổng hợp triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và các điểm chăm sóc quan trọng về túi thừa bàng quang ở chó

Tài liệu tham khảo

[1] The Cat, Clinical Medicine and Management, 2nd Edition. Elsevier, 2023.

[2] Feline Emergency and Critical Care Medicine, 2nd Ed. Wiley-Blackwell, 2021.

[3] Plumb's Veterinary Drug Handbook, 9th Edition. Wiley-Blackwell, 2022.