Thích

Chia sẻ

강아지 이소성 ACTH 증후군 증상과 원인, 진단·치료와 관리 포인트 총정리

Nếu chó của bạn liên tục uống nước và thở hổn hển — Triệu chứng của hội chứng ACTH lạc chỗ và thời điểm điều trị

Nội tiếtCẩm nang bệnh lýDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Hội chứng ACTH lạc chỗ ở chó là một rối loạn nội tiết do sự tiết bất thường các hormone vỏ thượng thận, với các triệu chứng chính bao gồm uống nhiều nước, tiểu nhiều và sụt cân. Việc chẩn đoán và điều trị sớm là rất quan trọng.

Hội chứng ACTH lạc chỗ ở chó là gì?

Hình ảnh minh họa sự phì đại bất thường của vỏ thượng thận ở chó, giúp trực quan hóa tình trạng tiết hormone quá mức

Bệnh tăng sản xuất vỏ tuyến thượng thận (hội chứng Cushing) ở chó là một rối loạn nội tiết do vỏ tuyến thượng thận tiết ra quá nhiều cortisol. Trong các trường hợp tự phát, khoảng 85% là dạng “phụ thuộc tuyến yên”, trong đó khối u tuyến yên tiết quá nhiều ACTH kích thích tuyến thượng thận; 15% còn lại là dạng “phụ thuộc tuyến thượng thận”, do khối u (adenoma hoặc adenocarcinoma) ở chính vỏ tuyến thượng thận tiết cortisol. Mất cân bằng hormone gây ra nhiều ảnh hưởng toàn thân. - Thừa cortisol: Cortisol dư thừa gây đa khát (uống nhiều nước), đa niệu (tiểu nhiều), tăng cảm giác đói và bụng phình to hình nòng nọc. - Xu hướng mắc bệnh: Bệnh thường tiến triển chậm ở chó trung niên đến cao tuổi, với nguy cơ cao hơn ở một số giống như Dachshund, Boxer, Boston Terrier và Poodle Miniature. - Tầm quan trọng của chẩn đoán: Các triệu chứng ban đầu xuất hiện từ từ khiến chẩn đoán sớm gặp khó khăn, do đó khám sức khỏe định kỳ và nhận biết triệu chứng là yếu tố then chốt. - Ảnh hưởng toàn thân: Có thể kèm theo yếu cơ, thay đổi da (rụng lông đối xứng, da mỏng đi), mệt mỏi và thở hổn hển.

Nguyên nhân chính của hội chứng ACTH lạc chỗ là gì?

Nguyên nhân gây bệnh tăng sản thượng thận được phân loại dựa trên cơ chế dẫn đến tình trạng dư thừa cortisol. Phần lớn các trường hợp xảy ra tự phát, và phương pháp điều trị cũng như tiên lượng sẽ khác nhau tùy thuộc vào vị trí của khối u. - Phụ thuộc tuyến yên (khoảng 85%): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, trong đó khối u ở tuyến yên (chủ yếu là u tuyến vi thể) tiết ra quá nhiều ACTH, kích thích liên tục vỏ thượng thận và khiến cơ thể sản xuất dư thừa cortisol. - Phụ thuộc thượng thận (khoảng 15%): Khối u phát triển ở vỏ thượng thận (u tuyến hoặc ung thư tuyến) trực tiếp tiết ra lượng cortisol quá mức. Tỷ lệ phụ thuộc tuyến yên thường cao hơn ở các giống chó nhỏ, trong khi tỷ lệ phụ thuộc thượng thận lại cao hơn tương đối ở các giống chó lớn. - Xu hướng mắc bệnh: Bệnh chủ yếu xuất hiện ở chó trung niên trở lên, hiếm khi được ghi nhận ở chó nhỏ tuổi. - Tầm quan trọng của chẩn đoán phân biệt chính xác: Vì phác đồ điều trị thay đổi tùy theo hình thái và vị trí của khối u, việc chẩn đoán phân biệt chính xác là vô cùng quan trọng.

Vị trí giải phẫu của khối u ACTH dị vị nằm ở phổi và hạch bạch huyết

Các triệu chứng và dấu hiệu chính là gì?

Các triệu chứng của bệnh tăng sản xuất quá mức vỏ thượng thận ở chó xuất hiện do lượng cortisol dư thừa và thường tiến triển một cách từ từ. Việc nhận biết chính xác các dấu hiệu chính là rất quan trọng.

Đa khát (uống nhiều nước): Chó uống nhiều nước hơn bình thường.

Đa niệu (tiểu nhiều): Lượng và tần suất đi tiểu tăng lên.

Tăng cảm giác đói: Triệu chứng ăn nhiều hơn bình thường khá phổ biến.

Bụng nòng nọc (phình bụng): Bụng trông phình to do gan to, suy yếu cơ bắp và tích tụ mỡ bụng.

Thay đổi da: Xuất hiện rụng lông đối xứng, da mỏng đi và tăng sắc tố.

Suy yếu cơ và thở hổn hển: Chó thiếu sức lực, dễ mệt mỏi và thường xuyên thở hổn hển.

Chó có bụng phồng lên, rụng lông và trông mệt mỏi.

Các dấu hiệu cần đưa chó đến bệnh viện ngay lập tức

Nếu chó đột ngột xuất hiện các triệu chứng như suy nhược cơ bắp nghiêm trọng, khó thở, giảm ý thức, hoặc các dấu hiệu thần kinh như co giật và suy giảm thị lực, bạn cần đưa thú cưng đến bệnh viện ngay lập tức. Trong một số trường hợp hiếm, khối u tuyến yên có thể phát triển và gây ra các triệu chứng thần kinh. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời sẽ giúp cải thiện tiên lượng bệnh.

Phương pháp xét nghiệm nào giúp chẩn đoán chính xác?

Bệnh tăng sản xuất hormone vỏ thượng thận được chẩn đoán dựa trên tổng hợp nhiều xét nghiệm. - Xét nghiệm máu và nước tiểu: Xác nhận các thay đổi đặc trưng thông qua xét nghiệm máu tổng quát, hóa sinh huyết thanh và xét nghiệm nước tiểu; đồng thời sử dụng tỷ lệ cortisol/creatinine trong nước tiểu (UCCR) như một xét nghiệm sàng lọc. - Xét nghiệm chức năng hormone: Chẩn đoán bằng xét nghiệm kích thích ACTH và xét nghiệm ức chế dexamethasone liều thấp (LDDST); phân biệt nguyên nhân từ tuyến yên hay thượng thận bằng xét nghiệm ức chế dexamethasone liều cao (HDDST). - Xét nghiệm hình ảnh: Siêu âm hoặc CT để kiểm tra kích thước tuyến thượng thận và xác định sự hiện diện của khối u; nếu cần thiết, dùng MRI để đánh giá khối u tuyến yên. - Tầm quan trọng của chẩn đoán phân biệt: Việc xác định chính xác vị trí và hình thái khối u sẽ hỗ trợ đắc lực cho việc lập kế hoạch điều trị.

Hình ảnh khối u nhỏ nằm trong phổi, được quan sát trên phim chụp CT

Phương pháp điều trị và cách tiếp cận từng giai đoạn

Việc điều trị hội chứng Cushing (tăng sản thượng thận) ở chó phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. - Khối u tuyến thượng thận (phụ thuộc tuyến thượng thận): Phẫu thuật cắt bỏ một bên tuyến thượng thận là phương pháp điều trị ưu tiên. - Phụ thuộc tuyến yên: Điều trị nội khoa bằng các loại thuốc như mitotane hoặc trilostane để kiểm soát sản xuất cortisol là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất. - Nguyên nhân do điều trị y tế (do thuốc): Không ngừng đột ngột các glucocorticoid ngoại sinh, mà cần giảm liều dần dần theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y để khôi phục trục thượng thận. - Quản lý liên tục: Trong quá trình điều trị bằng thuốc, cần theo dõi định kỳ nồng độ hormone và điều chỉnh liều lượng. - Tiếp cận đa chuyên khoa: Bác sĩ thú y phối hợp với các chuyên gia nội tiết và phẫu thuật để xây dựng kế hoạch điều trị.

Hình ảnh bác sĩ thú y đang phẫu thuật cho chó

Các điểm cần lưu ý khi chăm sóc chó tại nhà

Chó đang điều trị cần được giảm thiểu căng thẳng và duy trì nhịp sinh hoạt đều đặn. - Uống thuốc: Cho uống đúng giờ theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y và không tự ý ngưng thuốc. - Chăm sóc dinh dưỡng: Cung cấp chế độ ăn cân bằng để hỗ trợ duy trì cân nặng và khối lượng cơ. - Quản lý lượng nước uống: Không hạn chế nước, đảm bảo chó uống đủ, đồng thời ghi chép lượng nước uống và tần suất đi tiểu. - Điều chỉnh vận động: Tránh vận động quá sức, duy trì hoạt động bằng các buổi đi dạo nhẹ nhàng. - Khám định kỳ: Trong quá trình điều trị, thường xuyên kiểm tra máu và nồng độ hormone để theo dõi phản ứng điều trị và tình trạng sức khỏe.

Chó đang ăn dưới sự hướng dẫn của bác sĩ thú y

Phòng ngừa tái phát và các lưu ý

Bệnh tăng sản xuất quá mức của vỏ tuyến thượng thận là một tình trạng bệnh lý cần được quản lý lâu dài. Ngay cả sau khi điều trị, bạn vẫn cần theo dõi tình trạng sức khỏe của chó thông qua việc xét nghiệm máu định kỳ và kiểm tra nồng độ hormone. Trong quá trình dùng thuốc, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc đột ngột mà phải tham khảo ý kiến bác sĩ thú y.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-06-01

Câu hỏi thường gặp

Bệnh tăng sản xuất hormone vỏ thượng thận có thể điều trị được không?

Điều này phụ thuộc vào vị trí và hình thái của khối u. Nếu khối u nằm ở tuyến thượng thận, có thể phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận để loại bỏ khối u. Trong trường hợp phụ thuộc tuyến yên, có thể kiểm soát nồng độ cortisol bằng các loại thuốc như Mitotane hoặc Trilostane để quản lý các triệu chứng.

Bệnh này chỉ xảy ra ở chó thôi sao?

Tình trạng này chủ yếu gặp ở chó, còn ở mèo thì hiếm hơn. Đặc biệt, nó phổ biến hơn ở những chú chó từ trung niên trở lên.

Trong quá trình điều trị bằng thuốc, nếu xuất hiện tác dụng phụ thì cần làm gì?

Nếu chó xuất hiện các triệu chứng như nôn mửa, tiêu chảy hoặc chán ăn, hãy thông báo ngay cho bác sĩ thú y. Có thể cần điều chỉnh thuốc.

Bệnh này có di truyền không?

Mặc dù tính di truyền trực tiếp chưa được xác định rõ ràng, nhưng người ta đã biết rằng một số giống như Dachshund, Boxer, Boston Terrier và Poodle Miniature có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Chỉ dựa vào việc uống nhiều nước thì có thể nhận biết được bệnh này không?

Triệu chứng uống nhiều nước có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài kèm theo tiểu nhiều, tăng cảm giác thèm ăn và bụng phình to, cần nghi ngờ hội chứng Cushing (rối loạn tăng chức năng vỏ thượng thận) và thực hiện các xét nghiệm bổ sung.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

7 sản phẩm hỗ trợ quản lý thay đổi hormone ở chó sau khi triệt sản, theo lời khuyên của bác sĩ thú y

7 dấu hiệu và biện pháp chăm sóc bệnh suy giáp ở chó do bác sĩ thú y chỉ ra

7 dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp về nhiễm toan ceton do tiểu đường ở chó — những triệu chứng không được bỏ qua

Tại sao mèo nhà bạn lại bị hôi miệng? Từ triệu chứng, nguyên nhân theo từng giai đoạn bệnh nha chu đến phương pháp điều trị

Tổng hợp so sánh các sản phẩm vệ sinh răng miệng cho mèo: triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng về nang miệng (nang răng) ở mèo

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm cần lưu ý trong chăm sóc tình trạng khớp cắn sai ở mèo

Nếu mùi hôi miệng của mèo nhà bạn trở nên nặng hơn — những bệnh lý ẩn sau hơi thở hôi và thời điểm cần đưa mèo đến phòng khám

Mèo nhà tôi không há được miệng — Nguyên nhân của viêm nướu miệng mãn tính và thời điểm nhổ răng thích hợp

Răng mèo bị thô ráp và ố vàng — Nguyên nhân, điều trị và các điểm chăm sóc quan trọng trong trường hợp men răng kém phát triển

Tài liệu tham khảo

[1] Plumb's Veterinary Drug Handbook, 9th ed. (2022). Wiley-Blackwell.

[2] Ettinger, S.J. & Feldman, E.C. (2021). Textbook of Veterinary Internal Medicine, 9th ed. Elsevier.

[3] American College of Veterinary Internal Medicine (ACVIM). (2020). Consensus Statement on Canine Cushing’s Disease. Journal of Veterinary Internal Medicine, 34(5), 1789–1803.