Thích

Chia sẻ

Chó theo dấu vết chân và mùi hương như thế nào? — Bí mật bản năng theo dõi khứu giác

Miễn dịchHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Giải thích nguyên lý bản năng theo dõi dấu chân và mùi hương còn sót lại trên mặt đất của chó và cách áp dụng trong đời sống hàng ngày.

Bản năng theo dõi mùi hương của chó là gì?

Beagle chôn mũi xuống đất để theo dõi mùi hương

Bản năng theo dõi mùi hương của chó là khả năng bẩm sinh cảm nhận thông tin mùi hương còn sót lại trên mặt đất, không khí và vật thể bằng khứu giác để xác định lộ trình di chuyển và danh tính của đối tượng. Điều quan trọng nhất là chúng có thể phát hiện nồng độ mùi ở mức 1/100 đến tối đa 1/100.000 so với mức con người có thể cảm nhận được. Tức là độ nhạy có thể từ 100 đến 100.000 lần. Vì vậy, việc chó chôn mũi xuống đất và hít hà khi đi dạo không phải là thói quen đơn thuần, mà là phương pháp cốt lõi nhất để chó đọc hiểu thế giới. Nếu ngăn cản chúng làm điều này một cách cưỡng ép sẽ gây tích tụ căng thẳng.

Lý do khứu giác của chó xuất sắc đến vậy

Bên trong mũi chó phân bố số lượng thụ thể khứu giác áp đảo so với con người. Mặc dù con số chính xác khác nhau lớn tùy theo giống và cá thể, nhưng việc chúng nhiều hơn đáng kể so với con người đã được xác nhận nhất quán trong các nghiên cứu về hành vi thú y. Hơn nữa, chó có một cơ quan cảm giác đặc biệt gọi là 'cơ quan Jacobson (Jacobson's organ, cơ quan vomeronasal)' nằm trong niêm mạc mềm vách ngăn mũi bên trong và khoang mũi ngay phía trên vòm miệng cứng. Tại đây, chúng chuyên biệt cảm nhận pheromone thay vì mùi thông thường để xác định thông tin về giới tính, trạng thái sinh sản, căng thẳng của các cá thể khác. Cảm giác mùi hương của chó hoạt động cùng nhau với hai hệ thống khứu giác chính là hệ khứu giác thông thường và hệ vomeronasal (cơ quan Jacobson) cùng các cơ quan cảm giác phụ trợ, vì vậy lượng thông tin đọc được chỉ từ một mùi hương là rất lớn.

Thông tin chó đọc được từ mùi hương

Chó không chỉ ngửi 'mùi gì' mà còn đọc được nhiều thông tin cùng lúc. Hãy kiểm tra danh sách dưới đây.

Nhận diện cá thể: Phân biệt mùi hương độc đáo của từng người, từng động vật (nghiên cứu cho thấy chó có thể phân biệt mùi của cặp song sinh cùng trứng và cảm nhận mùi còn sót lại trên vân tay người trong vài tuần)

Giới tính·Trạng thái sinh sản: Ước tính giới tính và trạng thái sinh sản thông qua pheromone

Cảm xúc·Căng thẳng: Cảm nhận các chất tiết ra trong trạng thái sợ hãi·căng thẳng

Thời gian trôi qua: Đánh giá dấu vết còn lại là gần đây hay lâu đời dựa trên cường độ mùi

Hướng di chuyển: Ước tính lộ trình di chuyển dựa trên sự chênh lệch nồng độ mùi còn sót lại xung quanh

Chó nghiệp vụ ngửi mùi dấu chân trên bùn

So sánh khả năng khứu giác giữa người và chó

Hạng mục	Con người	Chó con thông thường	Bloodhound
Số lượng thụ thể khứu giác	(Tiêu chuẩn)	Nhiều hơn con người rất nhiều	Nhiều hơn con người rất nhiều
Hệ thống khứu giác chính	Chủ yếu tập trung vào hệ khứu giác	Phát triển hệ khứu giác+hệ vomeronasal	Phát triển hệ khứu giác+hệ vomeronasal
Nồng độ có thể cảm nhận	Tiêu chuẩn	Nhạy hơn khoảng 100~100.000 lần	Mức khoảng 100.000 lần (cao nhất trong giống)
Cơ quan Jacobson	Không có (thoái hóa)	Có	Có

Khác biệt lớn tùy giống và cá thể, đây là giá trị so sánh chung

Lý do không nên ngăn cản việc ngửi mùi

Khi chó chôn mũi xuống đất và hít hà lâu khi đi dạo, nếu kéo chúng đi một cách cưỡng ép sẽ gây tích tụ căng thẳng. Việc ngửi mùi là hoạt động thu thập thông tin giống như đọc báo·xem tin tức đối với chó. Nên để chúng tự do khám phá mùi trong khoảng 5 phút trên 10 phút đi dạo. Tuy nhiên, cần ngăn chặn ngay lập tức ở khu vực có đầu thuốc lá·nghi ngờ thuốc diệt chuột·gần xác động vật.

Trò chơi trong nhà tận dụng theo dõi mùi hương

Bản năng theo dõi mùi hương có hiệu quả tiêu hao năng lượng và kích thích não bộ xuất sắc, trở thành trò chơi tuyệt vời vào ngày mưa hoặc trong nhà. Cách dễ nhất là 'Nosework'. Ẩn thức ăn dưới 3~5 cốc giấy và để chúng tìm, hoặc rắc thức ăn lên chăn rồi cuộn lại và để chúng mở ra. Ban đầu hãy cho chúng thấy cảnh ẩn ngay trước mắt, khi quen thì tăng độ khó bằng cách ẩn ở phòng khác.

Golden Retriever tìm thức ăn trên thảm Nosework trong nhà

Sự khác biệt khả năng mùi hương theo tuổi·giống

Không phải mọi chó đều ở mức Bloodhound. Các giống chó săn·chó chăn cừu (Beagle·Basset Hound·Bloodhound·German Shepherd) có khứu giác phát triển đặc biệt về mặt di truyền. Ngược lại, giống đầu ngắn (Pug·Bulldog·French Bulldog) có cấu trúc mũi ngắn nên khứu giác kém nhạy hơn tương đối. Khi lớn tuổi, khứu giác cũng dần suy yếu, nếu đột nhiên không ngửi thấy mùi thức ăn hoặc mất hứng thú thì ngoài lão hóa còn phải nghi ngờ các vấn đề về bệnh khoang mũi·hệ thần kinh.

Phản ứng mùi hương này cần tư vấn bác sĩ thú y

Nếu đột nhiên không phản ứng với mùi thức ăn yêu thích, ngại ngửi mùi chỉ ở một bên mũi, hoặc khi ngửi mùi luôn kèm theo hắt hơi·chảy máu mũi·chảy nước mũi thì có thể có vấn đề như viêm mũi·khối u khoang mũi·nhiễm trùng chân răng. Đặc biệt ở chó trung niên·cao tuổi trên 7 tuổi, thay đổi khứu giác đột ngột ngoài lão hóa còn có thể kèm theo nguyên nhân nội khoa·thần kinh, vì vậy nếu triệu chứng kéo dài nên đưa đến bác sĩ thú y khám.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-27

Câu hỏi thường gặp

Chó chỉ ngửi mùi ở cùng một chỗ mỗi khi đi dạo. Tại sao vậy?

Khả năng cao là nơi đó đã tích tụ nhiều mùi mới nhất từ những chú chó hoặc động vật khác. Nó đóng vai trò như một “bảng thông báo” của khu vực. Đây không phải là vấn đề nghiêm trọng, nhưng nếu chó liên tục đi tiểu tại cùng một chỗ, thói quen này có thể trở thành hành vi đánh dấu lãnh thổ.

Liệu có cần chơi trò theo dõi mùi hương mỗi ngày ngay cả ở nhà không?

Không cần mỗi ngày, khoảng 3~4 lần/tuần, mỗi lần 10~15 phút là đủ. Đặc biệt rất tốt để bù đắp vào những ngày thiếu đi dạo hoặc ngày mưa. Mức độ mệt mỏi não bộ lớn nên chúng sẽ ngủ say sau khi chơi.

Mũi khô có làm giảm khứu giác không?

Mặc dù có thể ảnh hưởng nhẹ trong thời gian ngắn, nhưng mũi khô tự nó không đồng nghĩa với việc khứu giác suy giảm. Mũi của chó vừa tỉnh dậy vốn dĩ thường khô. Tuy nhiên, nếu mũi bị nứt nẻ hoặc kèm theo mất sắc tố, bạn cần kiểm tra xem có mắc bệnh da liễu hay không.

Khi đi dạo, chó ngửi mùi đất rồi ăn cỏ hoặc đất. Có sao không?

Thỉnh thoảng chó ăn đất thì không đáng lo ngại, nhưng nếu thành thói quen, nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, kim loại nặng hoặc tiếp xúc với thuốc diệt chuột sẽ tăng cao. Ngoài ra, đây có thể là dấu hiệu của rối loạn hành vi gọi là chứng dị thực (Pica), nên nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, chúng tôi khuyến nghị bạn tham khảo ý kiến bác sĩ thú y.

Chó cưng thông thường có thể huấn luyện được như chó nghiệp vụ Bloodhound không?

Mặc dù đạt trình độ của chó nghiệp vụ chuyên nghiệp là điều khó, nhưng hầu hết chó đều hoàn toàn có thể thực hiện các nhiệm vụ như tìm đồ vật bị giấu hoặc tìm kiếm thành viên trong gia đình. Chìa khóa quan trọng là tăng dần độ khó một cách kiên trì và đều đặn.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

So sánh bệnh viện thú y cấp 1 và cấp 2

Tác dụng và hướng dẫn bổ sung Vitamin C

7 giống chó chân ngắn hàng đầu

Cho chó ăn quả mâm xôi đen được không? Lượng cho ăn và những điểm cần lưu ý

Chó ăn ớt chuông được không? Tổng hợp cách cho ăn và lợi ích

Lý do tuyệt đối không được cho chó ăn sốt barbecue

Cho chó ăn chuối có được không? Hướng dẫn hoàn chỉnh về liều lượng

Chó có được ăn thịt xông khói không? Tổng hợp những điểm cần lưu ý khi cho ăn

Cho chó ăn quả sồi có nguy hiểm không? Tổng hợp các triệu chứng ngộ độc

Mèo có ăn được sữa chua không? Tổng hợp cách cho ăn và những điều cần lưu ý

Tài liệu tham khảo

[1] Samuel L, Arnesen C, Zedrosser A, Rosell F. Fears from the past? The innate ability of dogs to detect predator scents. Anim Cogn 2020;23(4):721-9.

[2] Takahashi LK, Nakashima BR, Hong H, Watanabe K. The smell of danger: a behavioral and neural analysis of predator odor-induced fear. Neurosci Biobehav Rev 2005;29(8):1157-67.

[3] Introduction to Animal Behavior and Veterinary Behavioral Medicine, Chapter 3

[4] Applied Animal Endocrinology, 3rd Edition - Pheromones and Olfactory Communication