Thích

Chia sẻ

Chó thở hổn hển và bụng phình to — Tổng hợp triệu chứng và lựa chọn điều trị bệnh Cushing do tuyến yên

Nội tiếtCẩm nang bệnh lýDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

U tuyến yên ở chó là nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh Cushing. Tổng hợp quy trình xét nghiệm chẩn đoán, các lựa chọn điều trị như Trilostane và xạ trị, cùng các điểm chăm sóc tại nhà.

U tuyến yên ở chó và bệnh Cushing là gì?

U tuyến yên ở chó là khối u lành tính nhỏ phát triển ở cơ quan điều tiết hormone phía dưới não (tuyến yên), gây ra bệnh Cushing bằng cách tiết quá mức hormone kích thích tuyến thượng thận. Điều quan trọng nhất là chẩn đoán sớm. Vì 8-9/10 trường hợp bệnh Cushing bắt nguồn từ u tuyến yên này, nên khi thấy các dấu hiệu như uống nhiều nước, đi tiểu nhiều, bụng xệ, cần nhanh chóng thực hiện xét nghiệm hormone. May mắn thay, hầu hết các khối u đều rất nhỏ nên có thể duy trì cuộc sống bình thường chỉ với điều trị bằng thuốc.

Tại sao lại xảy ra? Cơ chế bệnh sinh trong một cái nhìn

Khoảng 85% bệnh Cushing là do tuyến yên phát triển u tuyến nhỏ (khối u lành tính rất nhỏ) khiến sản xuất quá nhiều hormone kích thích vỏ thượng thận (ACTH). Hormone này liên tục kích thích tuyến thượng thận khiến cortisol (hormone căng thẳng) được sản xuất quá mức, dẫn đến các triệu chứng toàn thân. Khoảng 15% còn lại là bệnh Cushing phụ thuộc tuyến thượng thận do khối u ở chính tuyến thượng thận, và hiếm gặp hơn là trường hợp do dùng steroid kéo dài (do con người gây ra). Thường gặp ở chó cỡ vừa và nhỏ ở độ tuổi trung niên trở lên, các giống như Dachshund, Boxer, Boston Terrier, Miniature Poodle được biết đến nhiều hơn.

Hãy nghi ngờ nếu thấy các dấu hiệu này

Triệu chứng bệnh Cushing xuất hiện chậm nên chủ nuôi dễ bỏ qua với suy nghĩ "có lẽ do già đi". Nếu thấy đồng thời 2-3 dấu hiệu dưới đây, nên khuyến nghị xét nghiệm hormone. - Uống nhiều nước, đi tiểu nhiều: Uống nhiều nước hơn bình thường và lượng nước tiểu cũng tăng lên - Ăn nhiều: Dù đã cho ăn vẫn cảm thấy đói - Bụng xệ: Bụng phình tròn như quả bóng bay - Rụng lông, da mỏng: Rụng lông đối xứng hai bên, da mỏng đi và xuất hiện đốm đồi mồi - Thở hổn hển: Thở hổn hển thường xuyên dù không phải ngày nóng - Suy yếu cơ: Khó khăn khi leo cầu thang hoặc nhảy

Hình minh họa chó có triệu chứng nghi ngờ bệnh Cushing

Trường hợp này cần đến bệnh viện ngay

Bệnh Cushing tự nó diễn tiến chậm, nhưng nếu xuất hiện triệu chứng thần kinh đột ngột, có thể u tuyến yên đã lớn gây chèn ép mô não xung quanh gọi là "u tuyến lớn". Nếu thấy đi đứng loạng choạng, hành vi quay về một phía, co giật, thị lực giảm đột ngột, trạng thái lú lẫn kéo dài trên 24 giờ thì cần đến bệnh viện ngay lập tức. Có thể cần chụp MRI.

Chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán bệnh Cushing không kết thúc bằng một xét nghiệm duy nhất mà thường trải qua 2-3 giai đoạn. Trước tiên kiểm tra các manh mối như tăng chỉ số gan (ALP), giảm tỷ trọng nước tiểu qua xét nghiệm máu và nước tiểu thông thường. Sau đó xác nhận qua xét nghiệm hormone, xét nghiệm được sử dụng nhiều nhất là xét nghiệm kích thích hormone kích thích vỏ thượng thận (ACTH) và xét nghiệm ức chế dexamethasone liều thấp. Sau khi xác nhận, phân biệt vị trí khối u (tuyến yên hay tuyến thượng thận) bằng siêu âm bụng hoặc CT/MRI. Việc phân biệt này quyết định hướng điều trị.

So sánh các xét nghiệm chẩn đoán chính

Hạng mục	Xét nghiệm kích thích ACTH	Xét nghiệm ức chế dexamethasone liều thấp	Siêu âm bụng
Mục đích	Kiểm tra phản ứng cortisol	Kiểm tra phản hồi âm	Đo kích thước tuyến thượng thận
Độ chính xác	Trung bình	Cao	Hỗ trợ
Thời gian cần thiết	Khoảng 1 giờ	Nhập viện 8 giờ	20~30 phút
Có thể theo dõi điều trị

Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào tình trạng chó và môi trường bệnh viện thú y. Hãy quyết định sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ thú y.

Lựa chọn điều trị — Trilostane là lựa chọn hàng đầu

Lựa chọn điều trị hàng đầu hiện nay cho bệnh Cushing ở chó là thuốc uống Trilostane. Thuốc ngăn chặn enzyme tạo ra cortisol ở tuyến thượng thận để điều chỉnh hormone về mức bình thường. Theo sách giáo khoa dược lý thú y, hầu hết chó giảm uống nhiều nước và đi tiểu nhiều trong khoảng 1 tháng, các triệu chứng da cũng dần phục hồi. Liều lượng do bác sĩ thú y quyết định dựa trên cân nặng và kết quả xét nghiệm, sau khi bắt đầu dùng thuốc sẽ kiểm tra phản ứng qua xét nghiệm kích thích ACTH vào thời điểm 10-15 ngày, 1 tháng, 3 tháng. Sau đó sẽ kiểm tra định kỳ mỗi 3-6 tháng.

Hình minh họa chủ nuôi cho chó uống thuốc

Phẫu thuật, xạ trị — Khi nào cân nhắc?

Nếu u tuyến yên lớn gây triệu chứng thần kinh là u tuyến lớn thì có thể điều trị bằng thuốc là không đủ. Lúc này cần xem xét xạ trị. Mục tiêu là giảm kích thước khối u để giảm chèn ép thần kinh. Bệnh Cushing phụ thuộc tuyến thượng thận do khối u ở chính tuyến thượng thận có thể điều trị triệt để bằng phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận, ổn định hormone bằng Trilostane trước và sau phẫu thuật. Phẫu thuật cắt bỏ tuyến yên tại Hàn Quốc chỉ có rất ít bệnh viện có thể thực hiện.

Các điểm chăm sóc cần lưu ý tại nhà

Khi bắt đầu điều trị bằng thuốc, chủ nuôi cần theo dõi các dấu hiệu hàng ngày. - Ghi chép lượng nước uống, lượng nước tiểu: Ghi chú hàng tuần xem có xu hướng giảm không - Thay đổi khẩu vị: Nếu khẩu vị đột ngột giảm mạnh có thể là dấu hiệu quá liều thuốc - Nôn, tiêu chảy, suy nhược: Ngừng thuốc ngay lập tức và liên hệ bệnh viện - Đo cân nặng: Đo cùng khung giờ mỗi 2 tuần - Xét nghiệm hormone định kỳ: Không bỏ sót khoảng cách 3-6 tháng

Hình minh họa chủ nuôi quan sát tình trạng chó già tại nhà

Nhận biết tác dụng phụ của thuốc như thế nào

Trilostane hầu hết đều được dung nạp tốt nhưng hiếm khi có thể xảy ra tác dụng phụ cortisol quá thấp (hạ cortisol). Nếu xuất hiện đồng thời mệt mỏi, chán ăn, nôn, tiêu chảy, run rẩy thì cần ngừng thuốc ngay lập tức và liên hệ bệnh viện. Trong trường hợp khẩn cấp có thể cần truyền dịch tĩnh mạch và bổ sung steroid. Không tự ý tăng giảm liều mà phải điều chỉnh theo kết quả xét nghiệm.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-05-07

Câu hỏi thường gặp

Chó mắc bệnh Cushing có thể sống được bao lâu?

Thời gian sống trung vị của chó có u tuyến yên được báo cáo khoảng 750 ngày (khoảng 2 năm), tùy theo nghiên cứu cũng có trường hợp duy trì cuộc sống lâu hơn. Chênh lệch lớn tùy theo thời điểm chẩn đoán, kích thước khối u và bệnh đi kèm nên xét nghiệm định kỳ là quan trọng nhất.

Có cần uống thuốc suốt đời không?

Vâng, Trilostane không phải là thuốc tiêu diệt khối u mà là thuốc điều hòa tình trạng dư thừa hormone, nên nguyên tắc là phải dùng suốt đời. Nếu ngưng dùng tùy tiện, các triệu chứng sẽ nhanh chóng tái phát.

Trilostane và Mitotan cái nào tốt hơn?

Gần đây Trilostane được sử dụng nhiều hơn là lựa chọn hàng đầu. Mitotan có tác dụng mạnh nhưng quản lý tác dụng phụ khó khăn nên chỉ cân nhắc khi Trilostane không phù hợp hoặc trong một số trường hợp cụ thể.

Có bắt buộc phải chụp MRI không?

Nếu không có triệu chứng thần kinh và phản ứng với thuốc tốt thì có thể quản lý mà không cần MRI. Tuy nhiên nếu xuất hiện dấu hiệu thần kinh như đi đứng loạng choạng, co giật thì khuyến nghị chụp MRI để kiểm tra u tuyến lớn.

Có chế độ ăn uống nào tốt cho chó mắc bệnh Cushing không?

Tránh chất béo cao và muối cao, khuyến nghị thức ăn cân bằng protein phù hợp. Bệnh Cushing có thể đi kèm các bệnh chuyển hóa như tiểu đường, khi thay đổi thức ăn nhất định phải tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để quyết định.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

7 sản phẩm hỗ trợ quản lý thay đổi hormone ở chó sau khi triệt sản, theo lời khuyên của bác sĩ thú y

7 dấu hiệu và biện pháp chăm sóc bệnh suy giáp ở chó do bác sĩ thú y chỉ ra

7 dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp về nhiễm toan ceton do tiểu đường ở chó — những triệu chứng không được bỏ qua

X quang ngực chó — Tổng hợp toàn diện từ chỉ số bình thường đến bất thường

Nếu chó của bạn thường xuyên thở dốc và ngã quỵ — Nguyên nhân và dấu hiệu nguy hiểm của tăng áp động mạch phổi

Khi chó của bạn đột ngột ngã — Dấu hiệu cấp cứu và xử lý tràn dịch màng tim, ép tim

Chó thường xuyên ngất xỉu — Thời điểm đặt máy tạo nhịp tim và các lưu ý chăm sóc

Chó nhà mình bỗng dưng mất sức — Nguyên nhân viêm cơ tim và thời điểm cần đến bệnh viện

Thức ăn không ngũ cốc có nguy hiểm cho tim chó không — Nguyên nhân và sự thật về tranh luận DCM

Thuốc tim Furosemide cho chó — Tác dụng, tác dụng phụ và thời điểm cần đến bệnh viện

Tài liệu tham khảo

[1] Warman S., The dog with hyperadrenocorticism, in 100 Top Consultations in Small Animal General Practice, Ch. 74

[2] BSAVA Manual of Canine and Feline Dermatology, 4th Ed — Hyperadrenocorticism (Trilostane therapy section)

[3] Clinical Medicine of the Dog and Cat, 4th Ed — Trilostane therapy in adrenal disease

[4] Perez-Alenza D., Trilostane dosing in canine hyperadrenocorticism, 2017