Thích

Chia sẻ

Khối u tuyến yên và rối loạn hormone, làm sao nhận biết và xử lý?

Não/Nhận thứcHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Khối u tuyến yên gây rối loạn bài tiết hormone, dẫn đến các triệu chứng như hội chứng Cushing, đái tháo nhạt. Phát hiện sớm và chụp chiếu hình ảnh chính xác quyết định thành công điều trị.

Khối u tuyến yên là gì?

Hình minh họa giải phẫu chỉ vị trí não và tuyến yên ở chó

Khối u tuyến yên là khối u phát triển ở trung tâm hormone nằm giữa não (tuyến yên). Điều quan trọng nhất là nhận biết sớm các 'triệu chứng rối loạn hormone'. Nếu tình trạng uống quá nhiều nước, bụng chùng xuống, rụng lông kéo dài vài tuần trở lên, đó có thể không phải là lão hóa đơn thuần mà là vấn đề về tuyến yên. Cần xác nhận sớm qua các xét nghiệm hình ảnh chính xác như MRI để mở rộng lựa chọn điều trị.

Tại sao lại xảy ra rối loạn hormone?

Tuyến yên là trung tâm chỉ huy gửi tín hiệu 'tạo hormone' đến tuyến thượng thận, tuyến giáp và tuyến sinh dục. Khi có khối u ở đây, các tín hiệu như ACTH (hormone kích thích vỏ thượng thận) có thể bùng phát hoặc ngược lại bị cắt đứt, gây mất cân bằng hormone toàn thân. Dạng phổ biến nhất ở chó là hội chứng Cushing do tuyến yên (PDH) với ACTH tiết quá mức làm tăng cortisol. Ở mèo, bệnh phì đại đầu mút do tiết quá mức hormone tăng trưởng là điển hình.

Mỗi loài thường gặp rối loạn hormone nào?

Hạng mục	Chó	Mèo
Loại phổ biến nhất	Hội chứng Cushing do tuyến yên	Bệnh phì đại đầu mút (tiết quá mức hormone tăng trưởng)
Hormone chính	ACTH → Cortisol ↑	Hormone tăng trưởng (GH) quá mức ↑
Triệu chứng điển hình	Uống nhiều tiểu nhiều, bụng chùng, rụng lông	Kiểm soát đái tháo đường kém, mặt và chân to ra
Độ tuổi phát bệnh	Trung niên~Già (có khác biệt giữa các cá thể)	Trung niên~Già (có khác biệt giữa các cá thể)

Xu hướng chung theo sách giáo khoa nội khoa thú y, có sự khác biệt giữa các cá thể.

Hãy nghi ngờ nếu thấy các dấu hiệu này

Rối loạn hormone diễn ra chậm nên việc nhận biết ở giai đoạn 'có vẻ hơi lạ' là rất quan trọng.

Uống nhiều tiểu nhiều: Lượng nước uống tăng rõ rệt và lượng nước tiểu nhiều hơn bình thường

Bụng chùng: Bụng phình ra và cơ bắp teo đi

Rụng lông đối xứng: Lông rụng đối xứng hai bên sườn hoặc lưng

Biến đổi da: Da mỏng đi, sạm đen hoặc xuất hiện phát ban như mụn trứng cá

Triệu chứng thần kinh: Nếu kèm theo mất phương hướng, nghiêng đầu, co giật là dấu hiệu khối u đã lớn

Hình minh họa chó già có triệu chứng nghi ngờ khối u tuyến yên

Trường hợp cần đến bệnh viện ngay lập tức

Nếu co giật, mất thị lực đột ngột, hành vi xoay vòng, suy nhược cực độ kéo dài trên 24 giờ, có thể là 'khối u tuyến yên khổng lồ' do khối u tuyến yên lớn chèn ép mô não xung quanh. Trong trường hợp này, thời gian chính là tiên lượng. Hãy di chuyển ngay đến bệnh viện thú y có khả năng cấp cứu.

Chẩn đoán như thế nào?

Cần kết hợp xét nghiệm hormone và hình ảnh để chẩn đoán xác định. Nếu nghi ngờ hội chứng Cushing, trước tiên thực hiện xét nghiệm ức chế dexamethasone liều thấp (LDDST) hoặc xét nghiệm kích thích ACTH. Khi xác nhận rối loạn hormone, dùng MRI hoặc CT để kiểm tra trực tiếp kích thước tuyến yên; nếu khối u lớn hơn một kích thước nhất định sẽ được phân loại là khối u khổng lồ (macroadenoma) và lập chiến lược điều trị khác. Việc có phải khối u khổng lồ hay không do bác sĩ thú y đánh giá dựa trên tổng hợp hình ảnh và triệu chứng thần kinh. Tuy nhiên, chỉ xét nghiệm hình ảnh không thể biết khối u có tiết quá mức hormone hay không, nên bắt buộc phải làm xét nghiệm chức năng nội tiết. Bệnh phì đại đầu mút ở mèo cũng được chẩn đoán bằng cách kết hợp xét nghiệm hormone liên quan hormone tăng trưởng và MRI.

Hình minh họa bác sĩ thú y đọc kết quả MRI não vật nuôi

Điều trị được tiến hành như thế nào?

Điều trị phụ thuộc vào kích thước khối u, mức độ triệu chứng hormone và tuổi.

Điều trị bằng thuốc: Điều chỉnh triệu chứng hormone bằng chất ức chế cortisol như trilostane. Thường được lựa chọn đầu tiên cho khối u nhỏ hoặc tình trạng toàn thân kém

Xạ trị: Phương pháp hiệu quả nhất cho khối u khổng lồ. Giúp thu nhỏ khối u, giảm triệu chứng thần kinh và kéo dài thời gian sống

Phẫu thuật (cắt qua xương bướm): Có thể thực hiện tại một số bệnh viện chuyên khoa, có thể hy vọng chữa khỏi nhưng độ khó cao

Bác sĩ thú y sẽ lập kế hoạch điều trị phù hợp với cân nặng và tuổi dựa trên kết quả xét nghiệm.

Điều cần tuân thủ khi điều trị bằng thuốc

Các thuốc điều chỉnh hormone như trilostane có thể dẫn đến suy thượng thận (khủng hoảng Addison) nếu liều lượng chỉ tăng nhẹ. Nếu thấy nôn mửa, tiêu chảy, suy nhược nghiêm trọng, hãy ngừng thuốc ngay lập tức và liên hệ bác sĩ thú y. Xét nghiệm hormone định kỳ là bắt buộc chứ không phải lựa chọn. Chu kỳ xét nghiệm do bác sĩ thú y quyết định dựa trên tiến triển điều trị và phản ứng thuốc, vì vậy hãy tuân thủ đầy đủ theo hướng dẫn kê đơn.

Quản lý tại nhà như thế nào?

Chăm sóc hàng ngày quan trọng ngang với điều trị.

Nước và nhà vệ sinh: Trong thời gian uống nhiều tiểu nhiều, tuyệt đối không hạn chế nước, hãy bố trí nhiều nhà vệ sinh

Chế độ ăn: Điều chỉnh theo hướng ít chất béo, nhiều protein sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để ngăn tăng cân

Đi dạo: Nếu có triệu chứng thần kinh, hãy đi dạo ngắn ở nơi không trơn trượt

Ghi chép: Ghi lại lượng nước uống, số lần đi tiểu, sự thèm ăn, cân nặng theo tuần và chia sẻ khi khám sẽ giúp ích rất nhiều cho việc điều chỉnh liều

Đối với bệnh phì đại đầu mút ở mèo, việc kiểm soát đái tháo đường là trọng tâm nên đặc biệt chú ý đến sự thay đổi liều insulin.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-23

Câu hỏi thường gặp

Khối u tuyến yên là lành tính hay ác tính?

Về mặt mô học, phần lớn là lành tính (u tuyến). Tuy nhiên, do vị trí nằm giữa não nên khi lớn lên có thể chèn ép thần kinh xung quanh gây tử vong, vì vậy mức độ nghiêm trọng được đánh giá dựa trên kích thước và triệu chứng.

Chỉ uống thuốc có thể sống lâu không?

Với hội chứng Cushing do khối u nhỏ gây ra, các triệu chứng có thể được kiểm soát trong thời gian dài bằng thuốc. Tuy nhiên, tiên lượng bệnh khác nhau đáng kể tùy thuộc vào từng cá thể, dựa trên kích thước khối u, sự hiện diện của các triệu chứng thần kinh và phản ứng với điều trị, vì vậy việc theo dõi sát sao diễn biến bệnh cùng bác sĩ thú y là rất quan trọng. Đối với khối u lớn, cần kết hợp xạ trị để kéo dài đáng kể thời gian sống.

Xạ trị có đau nhiều không?

Bản thân quá trình điều trị được thực hiện dưới gây mê toàn thân, chia thành nhiều lần, mỗi lần vài phút. Hầu như không có đau đớn, chủ yếu xuất hiện rụng lông tạm thời và kích ứng da.

Có di truyền không? Có thể phòng ngừa không?

Yếu tố di truyền rõ ràng chưa được xác định. Phòng ngừa hoàn toàn là khó khăn, nhưng nếu thấy uống nhiều tiểu nhiều, rụng lông sau tuổi trung niên, việc bổ sung xét nghiệm nồng độ hormone vào kiểm tra sức khỏe sẽ giúp ích cho việc phát hiện sớm.

Bệnh phì đại đầu mút ở mèo khác gì hội chứng Cushing ở chó?

Hội chứng Cushing ở chó là 'cortisol' tăng cao, còn bệnh phì đại đầu mút ở mèo là 'hormone tăng trưởng' tăng cao. Ở mèo, trường hợp nghi ngờ trước tiên thường là dạng không kiểm soát được đái tháo đường.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 thực phẩm bổ sung an thần 2026 được khuyên dùng

Tác dụng và triệu chứng thiếu hụt Vitamin B12 (Cobalamin)

Top 5 thực phẩm bổ sung nhận thức cho mèo được khuyên dùng năm 2026

Con mèo mù của chúng ta cũng có thể hạnh phúc không? — Hướng dẫn chăm sóc cốt lõi cho thú cưng bị mù

Xét nghiệm T4 ở chó là gì? — Những điều cốt lõi về xét nghiệm tuyến giáp mà chủ nuôi cần biết

Nếu bạn sờ thấy khối u ở cổ chó — Câu hỏi thường gặp dành cho chủ nuôi về nốt sần và nang tuyến giáp

Nếu nghi ngờ chó mắc ung thư tuyến giáp — Câu hỏi thường gặp về triệu chứng, chẩn đoán và tỷ lệ sống sót

Tại sao chó cưng của bạn lại bị rụng lông đối xứng? — Triệu chứng và phương pháp điều trị bệnh da liên quan đến hormone sinh dục

Chó có biểu hiện bất thường sau khi sinh — Có phải do rối loạn hormone trong thời kỳ mang thai và cho con bú không?

Bệnh cường tuyến cận giáp ở chó là gì? — Nguyên nhân khiến nồng độ canxi trong máu tăng cao

Tài liệu tham khảo

[1] Withrow & MacEwen's Small Animal Clinical Oncology, 6th Edition, Ch. Tumors of the Endocrine System

[2] Veterinary Surgical Oncology, 2nd Ed, Ch. Intracranial Tumors

[3] The Cat, Clinical Medicine and Management, 2nd Edition, Ch. Neurologic Disorders

[4] Hu H, Barker A, Harcourt-Brown T, Jeffery N. Systematic review of brain tumor treatment in dogs. J Vet Intern Med, 2015