Thích

Chia sẻ

고양이 이소성 ACTH 증후군 자주 묻는 질문 Q&A — 보호자가 꼭 알아야 할 핵심

Hội chứng ACTH lạc chỗ ở mèo là gì? — Làm sao nhận biết qua các triệu chứng?

Nội tiếtHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Hội chứng ACTH lạc chỗ ở mèo là một rối loạn nội tiết do sản xuất quá mức các hormone vỏ thượng thận. Việc chẩn đoán sớm và chăm sóc phù hợp là rất quan trọng.

Hội chứng ACTH lạc chỗ ở mèo là gì?

Sơ đồ giải phẫu hệ nội tiết của mèo, nhấn mạnh tuyến yên và vỏ thượng thận

Hội chứng ACTH lạc chỗ ở mèo được hiểu là một dạng của bệnh tăng chức năng vỏ thượng thận (hội chứng Cushing), trong đó sự tiết ACTH quá mức khiến vỏ thượng thận sản xuất dư thừa cortisol. Ở mèo, bệnh này chủ yếu do khối u tuyến yên tiết quá nhiều ACTH hoặc do khối u tại chính tuyến thượng thận. Khi cortisol dư thừa sẽ gây rối loạn chuyển hóa và suy giảm miễn dịch, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể. Bệnh thường xuất hiện ở mèo từ giai đoạn trung niên trở đi; giai đoạn đầu triệu chứng không rõ ràng nên dễ bị bỏ sót. Đặc biệt, nếu mèo có biểu hiện uống nhiều nước và tiểu nhiều (polyuria-polydipsia), tăng cảm giác thèm ăn, cùng với suy nhược cơ bắp, việc đưa mèo đến khám bác sĩ thú y là rất quan trọng. Vì không có xét nghiệm đơn lẻ nào là hoàn hảo, việc xem xét đồng thời tiền sử bệnh và các triệu chứng, đồng thời duy trì cân bằng nội tiết qua các kỳ kiểm tra sức khỏe định kỳ sẽ rất hữu ích.

Nguyên nhân chính của bệnh này là gì?

Ở mèo, nguyên nhân gây bệnh Cushing (tăng chức năng vỏ thượng thận) và các rối loạn liên quan có thể được chia thành hai nhóm chính. Thứ nhất là khối u tuyến yên tiết quá nhiều hormone ACTH, kích thích liên tục tuyến thượng thận. Thứ hai là khối u (u lành hoặc ung thư) xuất hiện ngay tại vỏ tuyến thượng thận, khiến tuyến này tiết ra quá mức hormone. Một số khối u tuyến thượng thận còn tiết ra các loại steroid khác ngoài cortisol, chẳng hạn như hormone sinh dục. Bệnh thường gặp ở mèo trung niên đến cao tuổi, với độ tuổi trung bình khoảng 11 tuổi. Hiện chưa có bằng chứng rõ ràng về sự ưu thế theo giống hoặc giới tính, và các yếu tố di truyền cũng vẫn chưa được làm rõ. Tùy thuộc vào loại và vị trí của khối u, mức độ tiết hormone và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng sẽ khác nhau, do đó cần sự đánh giá chuyên nghiệp từ bác sĩ thú y để xác định chính xác nguyên nhân và chẩn đoán.

Ảnh hiển vi mô khối u vỏ thượng thận ở mèo

Triệu chứng chính là gì?

Các triệu chứng chính của bệnh tăng sản xuất hormone vỏ thượng thận ở mèo bao gồm: ăn nhiều hơn bình thường, uống nhiều nước và đi tiểu nhiều hơn, bụng phình to (bụng ếch), suy nhược và teo cơ, rụng lông đối xứng hai bên, da mỏng đi và xuất hiện các đốm sắc tố trên da. Nếu bệnh tiến triển hoặc bị bỏ qua trong thời gian dài, có thể xuất hiện tình trạng tăng cân hoặc teo cơ. Đặc biệt, việc ăn nhiều hơn và uống nhiều nước, đi tiểu nhiều là những dấu hiệu khá phổ biến, vì vậy chủ nuôi cần quan sát kỹ. Các triệu chứng sẽ dần trở nên nghiêm trọng hơn, và suy nhược cơ có thể dẫn đến giảm mức độ hoạt động. Những thay đổi về da dễ dàng nhận thấy từ bên ngoài, do đó chúng là chỉ số quan trọng trong quá trình quan sát hàng ngày. Tuy nhiên, chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ thì khó có thể kết luận chính xác, vì vậy nếu những thay đổi này kéo dài, bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ thú y ngay lập tức.

Mèo ngồi gần khu vực vệ sinh, biểu hiện đi tiểu nhiều lần nhưng lượng nước tiểu ít

Để chẩn đoán chính xác, cần thực hiện những xét nghiệm nào?

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ kết hợp nhiều xét nghiệm khác nhau. - Xét nghiệm kích thích vỏ thượng thận (phản ứng ACTH): Đây là xét nghiệm sàng lọc đánh giá phản ứng cortisol của tuyến thượng thận. Đối với mèo, khuyến cáo đo nồng độ cortisol vào các thời điểm 0, 60 và 90 phút sau khi tiêm tĩnh mạch. - Tỷ lệ cortisol/creatinine trong nước tiểu (UCCR): Được sử dụng để sàng lọc tình trạng bài tiết cortisol dư thừa. - Xét nghiệm ức chế dexamethasone (liều thấp và liều cao): Giúp xác nhận phản ứng ức chế cortisol, hỗ trợ chẩn đoán và phân biệt nguyên nhân bệnh. - Đo nồng độ ACTH nội sinh trong máu cùng siêu âm ổ bụng và chụp cắt lớp vi tính (CT)/cộng hưởng từ (MRI): Nhằm xác định vị trí nguyên nhân, cũng như vị trí và kích thước của khối u. Vì không có xét nghiệm đơn lẻ nào là hoàn hảo, việc chẩn đoán cần được thực hiện một cách toàn diện, kết hợp với tiền sử bệnh và các triệu chứng lâm sàng. Việc phát hiện sớm sẽ hỗ trợ đắc lực cho công tác chăm sóc và điều trị.

Hình ảnh chú mèo đang được chụp CT tại phòng khám thú y

Hội chứng ACTH lạc chỗ so với khối u vỏ thượng thận

Hạng mục	ACTH 의존성(이소성·뇌하수체성)	부신피질 종양
호르몬 분비 원인	부신 외부에서 ACTH 과다 분비	부신피질 자체의 종양
혈중 ACTH 수치	높음	정상 또는 낮음
주요 치료	트릴로스탄 등 약물로 호르몬 조절	한쪽 부신 절제술이 우선
진단 단서	ACTH가 높고 덱사메타손에 잘 억제되지 않음	복부 영상에서 부신 종괴 확인

어떤 단일 검사도 완벽하지 않으므로 병력과 임상 증상, 여러 검사 결과를 함께 고려해 감별해요.

Phương pháp điều trị như thế nào?

Phương pháp điều trị sẽ khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân (do tuyến yên hay do tuyến thượng thận), vị trí và kích thước của khối u, cũng như tình trạng di căn. - Điều trị phẫu thuật: Đối với khối u xuất hiện ở một bên tuyến thượng thận, phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận thường được ưu tiên xem xét. - Điều trị bằng thuốc: Trilostan, một loại thuốc ức chế quá trình tổng hợp steroid (cortisol) tại tuyến thượng thận, được sử dụng hiệu quả ở mèo; Mitotane cũng có thể được chỉ định. - Điều chỉnh hormone và theo dõi: Trong quá trình điều trị, bác sĩ sẽ theo dõi nồng độ cortisol để điều chỉnh liều lượng thuốc, tập trung vào việc ổn định chức năng tuyến thượng thận. Bác sĩ thú y sẽ xây dựng kế hoạch điều trị cá nhân hóa phù hợp với tình trạng của từng bệnh nhân, đồng thời việc tuân thủ lịch tái khám định kỳ và uống thuốc đúng chỉ định trong suốt thời gian điều trị là rất quan trọng.

Bác sĩ thú y đang cầm kế hoạch điều trị bệnh nội tiết cho mèo.

Các dấu hiệu cần đưa mèo đến bệnh viện ngay lập tức

Nếu mèo đột ngột xuất hiện tình trạng suy nhược cơ bắp nghiêm trọng, khó thở, nôn mửa hoặc tiêu chảy dữ dội, cùng với sự giảm ý thức, bạn cần đưa mèo đến bệnh viện ngay lập tức. Mèo có thể phát triển bệnh tiểu đường hoặc suy tim do dư thừa cortisol, vì vậy những triệu chứng cấp tính này có thể là tình trạng khẩn cấp.

Các điểm chăm sóc mà chủ nuôi cần lưu ý

Hãy ghi chép thường xuyên lượng thức ăn, lượng nước uống và thói quen đi vệ sinh của mèo. Nên đặt báo nhắc để không bỏ lỡ lịch dùng thuốc. Việc duy trì môi trường yên tĩnh và ổn định là rất quan trọng để giảm căng thẳng cho mèo. Cần quan sát kỹ những thay đổi trong mức độ hoạt động hàng ngày hoặc hành vi của mèo. Hãy tham vấn định kỳ với bác sĩ thú y để rà soát kế hoạch điều trị. Tùy theo tình trạng sức khỏe, bạn có thể cân nhắc sử dụng các loại thực phẩm chức năng hoặc thức ăn đặc biệt nếu cần thiết.

Cảnh mèo uống nước và ăn thức ăn trong môi trường yên tĩnh

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-06-01

Câu hỏi thường gặp

Bệnh này có thể điều trị được không?

Khả năng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí khối u và tình trạng di căn. Trong trường hợp có thể phẫu thuật, chẳng hạn như khối u ở một bên tuyến thượng thận, phương pháp cắt bỏ sẽ được ưu tiên xem xét. Nếu đã có di căn hoặc phẫu thuật gặp khó khăn, cần kiểm soát hormone bằng thuốc và chăm sóc lâu dài.

Bệnh này có phổ biến ở mèo không?

Đây là một bệnh khá hiếm gặp. Tuy nhiên, nó thường được phát hiện nhiều hơn ở mèo trung niên trở lên (tuổi trung bình khoảng 11 tuổi), đặc biệt là khi có sự gia tăng cảm giác thèm ăn và tình trạng tiểu nhiều, khát nhiều kéo dài, thì cần nghi ngờ.

Có những phương pháp điều trị bằng thuốc nào?

Trilostane, chất ức chế tổng hợp steroid của tuyến thượng thận, thường được sử dụng chủ yếu cho mèo, trong khi mitotane cũng có thể được dùng. Bác sĩ thú y sẽ quyết định loại thuốc và liều lượng phù hợp dựa trên tình trạng của bệnh nhân, đồng thời cần theo dõi kỹ lưỡng các tác dụng phụ trong quá trình điều trị.

Có thể phòng ngừa được không?

Hiện tại, chưa có phương pháp phòng ngừa nào được xác lập. Việc phát hiện sớm là rất quan trọng, vì vậy đối với mèo từ tuổi trung niên trở đi, nên kiểm tra sức khỏe định kỳ để theo dõi những thay đổi như tăng khát và tăng cảm giác đói.

Bệnh này có lây sang mèo khác không?

Không. Bệnh này do nguyên nhân nội tiết hoặc khối u gây ra, nên không lây sang mèo khác. Đây không phải là bệnh truyền nhiễm.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

7 sản phẩm hỗ trợ quản lý thay đổi hormone ở chó sau khi triệt sản, theo lời khuyên của bác sĩ thú y

7 dấu hiệu và biện pháp chăm sóc bệnh suy giáp ở chó do bác sĩ thú y chỉ ra

7 dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp về nhiễm toan ceton do tiểu đường ở chó — những triệu chứng không được bỏ qua

Tại sao mèo lại mắc chứng suy giảm nhận thức? Nguyên nhân và các phương pháp điều chỉnh hành vi, điều trị là gì?

Hướng dẫn toàn diện về nguyên nhân, cách điều chỉnh hành vi và phương pháp điều trị chứng suy giảm nhận thức liên quan đến tuổi ở chó

Nếu mèo liên tục lặp lại cùng một hành vi — dấu hiệu của rối loạn ám ảnh cưỡng chế và phương pháp điều trị

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế ở chó là gì? — Từ nguyên nhân đến thời điểm can thiệp hành vi và điều trị

Taenia (sán dây) ở mèo đến từ đâu? — Tổng hợp về mối liên hệ với nhiễm bọ chét và thời điểm tẩy giun

Giun móc chó là gì? — Tại sao gây thiếu máu và sụt cân

Chó có ăn được hạt macadamia không? — Triệu chứng ngộ độc và cách xử lý khẩn cấp

Tài liệu tham khảo

[1] Plumb's Veterinary Drug Handbook, 9th Edition, 2022

[2] Small Animal Internal Medicine, 6th Edition, 2021

[3] Endocrinology of the Cat, Journal of Feline Medicine and Surgery, 2020