Thích

Chia sẻ

Bệnh Babesia - Bệnh thiếu máu do ve truyền

Miễn dịchCẩm nang bệnh lýDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bệnh Babesia là bệnh ký sinh trùng máu lây qua ve, gây thiếu máu cấp tính và vàng da. Phát hiện sớm và phòng ngừa ve là quan trọng nhất.

Bệnh Babesia là gì?

Bệnh Babesia là bệnh ký sinh trùng máu do động vật nguyên sinh (Babesia) xâm nhập vào hồng cầu và phá hủy chúng sau khi bị ve cắn. Việc phát hiện sớm là then chốt. Nếu nướu nhợt nhạt, nước tiểu chuyển màu đỏ hoặc mất sức hơn 24 giờ, hãy đến bệnh viện ngay lập tức. Nếu điều trị muộn, bệnh có thể dẫn đến thiếu máu cấp tính đe dọa tính mạng, vì vậy cần đặc biệt chú ý trong mùa ve.

Nguyên nhân và đường lây truyền

Babesia xâm nhập vào cơ thể qua nước bọt của ve khi ve cắn chó. Babesia lớn (B. canis) chủ yếu do ve Dermacentor reticulatus truyền, còn Babesia nhỏ (B. gibsoni) do các ve thuộc chi Haemaphysalis hoặc Rhipicephalus như ve Haemaphysalis longicornis truyền. Động vật nguyên sinh xâm nhập vào hồng cầu, phát triển qua thể dinh dưỡng (trophozoite), phân chia và nhân lên; khi hồng cầu vỡ, động vật nguyên sinh được giải phóng và di chuyển sang các hồng cầu khác gây thiếu máu. Lây truyền xảy ra trong khi ve hút máu, nên ve bám càng lâu thì nguy cơ càng cao. Tỷ lệ mắc bệnh có xu hướng tăng rõ rệt vào mùa xuân đến mùa thu khi ve hoạt động mạnh.

Danh sách kiểm tra các triệu chứng chính

Bệnh Babesia thường xuất hiện triệu chứng trong vòng 1-3 tuần sau khi nhiễm. Nếu thấy các dấu hiệu sau, hãy đến bệnh viện ngay lập tức.

Nướu nhợt nhạt: Nướu lẽ ra phải màu hồng nhưng lại trông trắng bệch

Nước tiểu đỏ: Khi hồng cầu vỡ, sắc tố máu thoát ra làm nước tiểu chuyển màu cola hoặc đỏ

Vàng da: Lòng trắng mắt, nướu và da trong tai chuyển sang màu vàng

Sốt và uể oải: Sốt cao hơn bình thường kéo dài và mất sức đến mức từ chối đi dạo

Giảm ăn và sụt cân: Không phản ứng với đồ ăn vặt yêu thích và ngày càng gầy đi

Các dấu hiệu cấp cứu cần đến bệnh viện ngay lập tức

Nếu thấy bất kỳ triệu chứng nào dưới đây, hãy đến phòng cấp cứu của bệnh viện thú y trong vòng 24 giờ. Đó là khi nướu chuyển sang màu trắng hoặc xanh, nhịp thở nhanh và thở hổn hển không ngừng, nước tiểu ra màu đỏ đậm hoặc nâu, hoặc nôn mửa lặp lại kèm theo ý thức lú lẫn. Bệnh Babesia nếu diễn biến cấp tính có thể dẫn đến sốc trong vài giờ, vì vậy nếu có tiền sử bị ve cắn, nhất định phải thông báo cho bác sĩ thú y.

Phương pháp chẩn đoán

Chẩn đoán dựa trên xét nghiệm máu. Phương pháp cơ bản nhất là soi trực tiếp động vật nguyên sinh Babesia (piroplasm) trong hồng cầu qua kính hiển vi bằng xét nghiệm phết máu (nhuộm Giemsa/Wright). Khi số lượng động vật nguyên sinh ít, có thể bỏ sót, nên để tăng tỷ lệ phát hiện, cần kết hợp xét nghiệm máu ngoại vi lấy từ đầu tai hoặc móng vuốt, cùng với xét nghiệm PCR (khuếch đại gen) và xét nghiệm huyết thanh (như xét nghiệm kháng thể huỳnh quang gián tiếp). Trong xét nghiệm máu thường quy, giảm tiểu cầu là dấu hiệu phổ biến nhất, thiếu máu (giảm số lượng hồng cầu) cũng thường đi kèm. Nếu chủ nuôi cung cấp chính xác tiền sử tiếp xúc với ve, việc chẩn đoán sẽ nhanh hơn nhiều.

Đặc điểm theo loại Babesia

Hạng mục	Babesia lớn	Babesia nhỏ
Kích thước động vật nguyên sinh	Khoảng 4~6㎛ (lớn)	Khoảng 1~2.5㎛ (nhỏ)
Ve truyền bệnh chính	Ve Dermacentor reticulatus	Ve Haemaphysalis leachi và các loại Haemaphysalis/Rhipicephalus
Mức độ nghiêm trọng của triệu chứng	Trung bình đến nặng	Nặng đến cấp tính
Phản ứng điều trị	Tương đối tốt với Imidocarb	Phản ứng phức tạp và dễ tái phát
Tần suất trong nước	Thấp	Tương đối cao

Thuốc điều trị và tiên lượng khác nhau tùy loại nên việc phân biệt chính xác là quan trọng.

Phương pháp điều trị

Điều trị bao gồm dùng thuốc chống động vật nguyên sinh và điều trị hỗ trợ. Babesia lớn (B. canis) phản ứng tốt với tiêm Imidocarb dipropionate, thường tiêm một lần rồi tiêm thêm một lần sau 2 tuần. Babesia nhỏ (như B. gibsoni) có phản ứng thuốc phức tạp hơn và dễ tái phát, nên bác sĩ thú y sẽ quyết định cẩn thận loại thuốc và lịch trình dùng thuốc dựa trên loại động vật nguyên sinh và cân nặng. Nếu thiếu máu nặng cần truyền máu, nếu mất nước cần điều trị truyền dịch. Ngay cả sau điều trị, động vật nguyên sinh vẫn có thể tồn tại trong cơ thể gây tái phát, nên tốt nhất là theo dõi và quản lý tình trạng qua xét nghiệm máu định kỳ, có thể kéo dài suốt đời.

Các điểm quản lý tại nhà và phòng ngừa

Điều trị tốt nhất là phòng ngừa. Sau khi đi dạo, nhất định phải kiểm tra kỹ sau tai, nách, bụng và kẽ ngón chân xem có ve bám không. Nếu phát hiện ve, không được dùng tay bứt mà phải dùng dụng cụ chuyên dụng kẹp sát da và rút từ từ. Theo sách giáo khoa dược lý thú y, việc sử dụng đều đặn thuốc phòng ngừa thuộc nhóm Fipronil/Fluralaner hàng tháng hoặc 3 tháng/lần là hiệu quả nhất. Trong giai đoạn phục hồi sau điều trị, hãy tránh vận động quá sức và bổ sung thể lực bằng chế độ ăn giàu đạm.

Lưu ý bổ sung theo giống và môi trường

Chó thường đi dạo trên bãi cỏ hoặc thường xuyên đến vùng nông thôn/trại cắm trại có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn nhiều. Các giống chó có tính chất săn mồi mạnh (Beagle, Dachshund, Springer Spaniel, v.v.) và giống chó lông dài có thể bị phát hiện ve muộn hơn nên cần kiểm tra thường xuyên hơn. Chó đã từng nhiễm bệnh vẫn có khả năng tái nhiễm hoặc tái phát sau khi khỏi, nên tốt nhất là kiểm tra tình trạng qua xét nghiệm máu hàng năm. Mèo rất hiếm gặp trường hợp nhiễm Babesia trong nước, nhưng nếu sống chung, nhất định phải tham khảo ý kiến để chọn thuốc phòng ngừa ve.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-28

Câu hỏi thường gặp

Phát hiện ve thì có cần đến bệnh viện không?

Nếu đã loại bỏ ve an toàn thì không cần đến phòng cấp cứu ngay, nhưng hãy kiểm tra màu nướu, màu nước tiểu và sự thèm ăn hàng ngày trong 1-3 tuần. Nếu thấy bất kỳ bất thường nào, hãy thông báo tiền sử tiếp xúc với ve và đến bệnh viện.

Dùng thuốc phòng ngừa nhưng vẫn có thể bị ve bám không?

Có, thuốc phòng ngừa chỉ giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh chứ không chặn 100%. Tuy nhiên, các loại thuốc như Fipronil/Fluralaner sẽ giết hoặc làm rụng ve trước khi chúng hút máu, làm giảm đáng kể nguy cơ lây truyền Babesia.

Bệnh Babesia có lây sang người không?

Babesia ở chó rất hiếm khi lây trực tiếp sang người. Tuy nhiên, cùng loại ve cũng có thể cắn người, nên nếu chó cưng bị ve bám, chủ nuôi cũng cần kiểm tra quần áo và da.

Nhiễm một lần thì có sinh miễn dịch không?

Có miễn dịch một phần nhưng không ngăn chặn hoàn toàn. Ngay cả sau điều trị, động vật nguyên sinh vẫn có thể tiềm ẩn trong cơ thể gây tái phát hoặc tái nhiễm loại khác, nên cần dùng thuốc phòng ngừa đều đặn.

Thời gian điều trị kéo dài bao lâu?

Điều trị giai đoạn cấp tính thường kéo dài 1-3 tuần, nhưng nếu thiếu máu nặng có thể cần nhập viện và truyền máu. Để ngăn tái phát, việc xét nghiệm máu định kỳ trong 3-6 tháng là phương pháp quản lý tiêu chuẩn.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

So sánh bệnh viện thú y cấp 1 và cấp 2

Tác dụng và hướng dẫn bổ sung Vitamin C

7 giống chó chân ngắn hàng đầu

Nếu cún nhà bạn liên tục uống nước và thở hổn hển — Nguyên nhân khối u tuyến thượng thận và thời điểm chẩn đoán, điều trị

Bụng chó bị phồng lên — Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm về khối u trong khoang bụng và những điểm then chốt để chẩn đoán phân biệt

Nếu bạn đang phân vân về phương pháp điều trị ung thư cho mèo nhà mình — Tổng hợp hiệu quả và hạn chế của liệu pháp miễn dịch khối u

Tổng hợp toàn diện về triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và các điểm chăm sóc trong việc xác định giai đoạn khối u ở mèo bằng CT và MRI

Tổng hợp các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và những điểm chăm sóc quan trọng trong việc đánh giá biên giới cắt bỏ khi phẫu thuật u ở mèo

Nếu vết vảy ở mũi và tai của mèo không khỏi — dấu hiệu cảnh báo ung thư biểu mô tế bào vảy và chẩn đoán sớm

Mèo nhà tôi ho không ngừng — Dấu hiệu nghi ngờ ung thư phổi hoặc di căn phổi và thời điểm chẩn đoán, điều trị

Tài liệu tham khảo

[1] BSAVA Manual of Canine and Feline Dermatology, 4th Edition — Ectoparasite Control Chapter

[2] Principles and Practices of Canine and Feline Clinical Parasitic Diseases — Babesiosis Chapter 13

[3] Shoorijeh, S.J. et al. (2008). Seasonal frequency of ectoparasite infestation in dogs. Turkish Journal of Veterinary and Animal Sciences 32(4): 309-313.