Thích

Chia sẻ

Border Collie CEA (Bệnh lý mắt Collie) — Tổng hợp từ thời điểm kiểm tra đến quản lý di truyền

Sức khỏe mắtSức khỏe theo giốngDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Tổng hợp định nghĩa, thời điểm kiểm tra, sự khác biệt giữa soi đáy mắt và xét nghiệm gen, cùng những lưu ý khi sinh sản đối với CEA — bệnh lý mắt di truyền phổ biến ở Border Collie.

Hiểu về CEA ở Border Collie một cách trọn vẹn

CEA (Bệnh lý mắt Collie, Collie Eye Anomaly) ở Border Collie là bệnh lý mắt di truyền bẩm sinh xảy ra khi mô mắt biệt hóa bất thường trong giai đoạn phát triển của thai nhi. Bệnh xuất hiện ở cả hai mắt nhưng không biểu hiện giống hệt nhau ở hai bên. Điều quan trọng nhất là thời điểm kiểm tra. Khuyên nên đưa chó đến bác sĩ thú y chuyên khoa mắt để soi đáy mắt vào khoảng 6-8 tuần sau sinh. Nếu bỏ qua thời điểm này và thực hiện kiểm tra theo dõi từ 6 tháng đến 1 năm sau sinh, các tổn thương nhỏ hoặc nếp nhăn võng mạc có thể biến mất, dẫn đến hiện tượng 'Go Normal'. Vì vậy, lần kiểm tra đầu tiên khi còn nhỏ rất quan trọng. Đây là bệnh thường gặp ở các giống chó chăn cừu như Border Collie, Collie, Shetland Sheepdog, nên cần kiểm tra kỹ trong lần khám bệnh đầu tiên ngay sau khi nhận chó.

Tại sao bệnh thường gặp ở Border Collie?

CEA là bệnh lý mắt di truyền do thừa hưởng gen gây bệnh từ bố mẹ. Đã có báo cáo về sự mất đoạn gen khoảng 7.8kb được di truyền cùng với CEA ở nhiều giống chó, và nếu cả bố và mẹ đều là người mang gen (carrier), một số chó có thể biểu hiện bệnh. Theo sách giáo khoa nhãn khoa thú y và các nghiên cứu liên quan, bệnh được báo cáo nhiều nhất ở các giống chó chăn cừu như Border Collie, Rough Collie, Shetland Sheepdog, Australian Shepherd, và việc chọn lọc sinh sản cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh. Mức độ biểu hiện rất đa dạng, từ bất sản màng mạch nhẹ đến mù lòa do bong võng mạc.

Các dấu hiệu chủ nuôi có thể nhận biết

CEA xuất hiện ở cả hai mắt nhưng không biểu hiện giống hệt nhau ở hai bên, và thường không có triệu chứng rõ ràng vì khó nhận thấy từ bên ngoài. Tuy nhiên, nếu thấy các dấu hiệu dưới đây, cần đưa chó đến khám chuyên khoa mắt. - Va vào tường, đồ nội thất: Thị trường thu hẹp dẫn đến va chạm trên đường đi quen thuộc - Khó thích nghi nơi tối: Lối đi lạc hoặc dừng lại khi đi dạo buổi tối - Dấu hiệu chảy máu trong mắt: Mắt đỏ do xuất huyết tiền phòng (hyphema) đi kèm bong võng mạc - Hành vi nghi ngờ mù đột ngột: Đột nhiên không tìm được hướng gọi Nếu nhẹ, chó có thể duy trì thị lực bình thường suốt đời, nhưng nếu có lỗ hổng (coloboma) lớn, có thể dẫn đến mất thị lực do bong võng mạc.

Thời điểm vàng kiểm tra là 6-8 tuần sau sinh

Soi đáy mắt để kiểm tra CEA được khuyến nghị nhất vào khoảng 6-8 tuần sau sinh. Theo thời gian, một số tổn thương nhẹ hoặc nếp nhăn võng mạc có thể không còn xuất hiện trong kiểm tra theo dõi từ 6 tháng đến 1 năm sau sinh. Do hiện tượng 'Go Normal' này, chó thực sự mắc CEA có thể bị chẩn đoán nhầm là bình thường. Vì vậy, kết quả kiểm tra đầu tiên khi còn nhỏ rất quan trọng. Nếu khó xác định chỉ bằng soi đáy mắt, cần thực hiện xét nghiệm gen riêng để xác định chính xác hơn việc mang gen. Nếu đang cân nhắc nhận chó, hãy yêu cầu người bán cung cấp kết quả kiểm tra của cả bố và mẹ.

Kiểm tra như thế nào?

Chẩn đoán CEA có hai phương pháp. Thứ nhất là soi đáy mắt sau giãn đồng tử, bác sĩ thú y chuyên khoa mắt sẽ dùng thuốc giãn đồng tử để mở rộng đồng tử, sau đó quan sát trực tiếp phần cực sau võng mạc bằng đèn soi đáy mắt (hoặc đèn khe). Thứ hai là xét nghiệm gen, xác định biến thể gen NHEJ1 từ mẫu tăm bông niêm mạc má hoặc mẫu máu. Soi đáy mắt cho biết 'kiểu hình (có tổn thương thực tế hay không)', còn xét nghiệm gen cho biết 'kiểu gen (có mang gen hay không)'. Kết hợp cả hai xét nghiệm sẽ xác định chính xác nhất tình trạng bệnh.

Soi đáy mắt so với xét nghiệm gen

Hạng mục	Soi đáy mắt sau giãn đồng tử	Xét nghiệm gen (NHEJ1)
Mục kiểm tra	Có tổn thương võng mạc thực tế hay không	Kiểu gen (bình thường/mang gen/bị ảnh hưởng)
Thời điểm khuyến nghị	6-8 tuần sau sinh	Bất kỳ lúc nào sau sinh
Phương pháp kiểm tra	Quan sát đáy mắt sau giãn đồng tử	Tăm bông niêm mạc má hoặc lấy máu
Ưu điểm	Kiểm tra trực tiếp mức độ tổn thương	Không bị ảnh hưởng bởi Go Normal
Hạn chế	Tổn thương nhẹ có thể biến mất sau 6 tháng-1 năm	Không biết mức độ nghiêm trọng của tổn thương
Khi quyết định sinh sản	Tài liệu bổ trợ	Tài liệu bắt buộc

Kết hợp cả hai xét nghiệm là chính xác nhất.

Làm thế nào để đọc kết quả kiểm tra?

Các tổn thương được xác định qua soi đáy mắt được phân loại theo từng giai đoạn. Phổ biến nhất là bất sản màng mạch (CH), tình trạng lớp mạch máu phía sau võng mạc bị mỏng đi, thường không ảnh hưởng lớn đến thị lực. Nếu tiến triển hơn, có thể xuất hiện lỗ hổng (coloboma) lõm sâu quanh đầu dây thần kinh thị giác, bất thường mạch máu võng mạc, thậm chí bong võng mạc. Kết quả xét nghiệm gen có ba loại: 'bình thường (clear)', 'mang gen (carrier)', 'bị ảnh hưởng (affected)'. Ngay cả khi bị ảnh hưởng, tổn thương có thể nhẹ, nên cần đánh giá tổng hợp cùng kết quả soi đáy mắt.

Chó Border Collie đang được soi đáy mắt bằng đèn khe

Kiểm tra bắt buộc khi sinh sản hoặc nhận chó

Vì CEA là bệnh di truyền, bắt buộc phải kiểm tra kết quả kiểm tra của cả bố và mẹ khi sinh sản. Giao phối giữa người mang gen × người mang gen có thể khiến 25% chó bị ảnh hưởng. Nếu đang cân nhắc nhận chó Border Collie, hãy yêu cầu giấy chứng nhận kiểm tra mắt từ Hiệp hội Nhãn khoa Thú y Hoa Kỳ (ACVO) hoặc cơ quan tương đương trong nước, cùng kết quả xét nghiệm gen NHEJ1. Nên cân nhắc kỹ lại các nơi bán không có đủ cả hai tài liệu này.

Điểm quản lý suốt đời sau kiểm tra

CEA là bệnh bẩm sinh chứ không phải bệnh tiến triển, nên một khi đã chẩn đoán, tổn thương sẽ không xuất hiện mới. Tuy nhiên, chó có lỗ hổng lớn có thể bị bong võng mạc trong quá trình phát triển, nên cần soi đáy mắt định kỳ 1 lần/năm. Bình thường nên hạn chế chấn thương mạnh (nhảy từ cao, chơi thô bạo), và nếu thấy thay đổi thị lực đột ngột, kích thước đồng tử khác nhau, hoặc sung huyết kết mạc, cần đưa đến khám chuyên khoa mắt ngay lập tức. Border Collie hoạt động nhiều, nên ngoài mắt, cũng nên kiểm tra khớp háng và khuỷu tay.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-30

Câu hỏi thường gặp

Chi phí kiểm tra là bao nhiêu?

Tại các bệnh viện chuyên khoa mắt, xét nghiệm đáy mắt thường được tính phí riêng, cộng thêm vào chi phí khám cơ bản. Xét nghiệm gen sẽ phát sinh thêm chi phí bộ kit, và kết quả thường có trong vòng 2–4 tuần. Mức phí cụ thể sẽ khác nhau tùy theo bệnh viện và cơ quan xét nghiệm, nên bạn vui lòng xác nhận trước.

Chó đã trưởng thành, có cần kiểm tra ngay bây giờ không?

Đối với chó trưởng thành, chỉ dựa vào khám đáy mắt là chưa đủ do ảnh hưởng của thể trạng "Go Normal". Vì vậy, chúng tôi khuyến nghị ưu tiên thực hiện xét nghiệm gen NHEJ1. Nếu bạn có kế hoạch sinh sản hoặc thông tin về bố mẹ của chó con không rõ ràng, việc thực hiện xét nghiệm này là rất cần thiết.

Nếu có CEA, có thể sinh hoạt bình thường không?

Có thể. Nếu chỉ có bất sản màng mạch (CH) — dạng phổ biến nhất, thị lực gần như duy trì bình thường. Tuy nhiên, nếu đi kèm lỗ hổng hoặc bong võng mạc, có thể dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa, cần theo dõi định kỳ.

Có thể nhầm lẫn với bệnh mắt khác không?

Có, triệu chứng có thể trông giống teo võng mạc tiến triển (PRA), glaucoma, đục thủy tinh thể. CEA là bẩm sinh, còn PRA là bệnh tiến triển dần, nên có thể phân biệt qua soi đáy mắt của bác sĩ thú y chuyên khoa mắt.

Chủ nuôi có cách nào kiểm tra trước ở nhà không?

Bạn có thể quan sát xem chó con có tránh được vật cản trong phòng tối không, phản ứng thị giác hai bên trái phải có cân bằng không và kích thước đồng tử có đối xứng không. Tuy nhiên, vì CEA khó chẩn đoán xác định mà không soi đáy mắt, nên bắt buộc phải đưa thú cưng đến bệnh viện để khám.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 thực phẩm bổ sung cho mắt chó năm 2026

Tổng hợp những gợi ý hàng đầu và tiêu chí lựa chọn khi chăm sóc chó bị viêm màng bồ đào

7 nguyên tắc chăm sóc quan trọng sau khi xét nghiệm nước mắt (Schirmer) cho chó, do bác sĩ thú y chỉ định

Lưu ý về viêm tụy và rối loạn lipid máu ở chó Schnauzer lùn cùng hướng dẫn chăm sóc sức khỏe trọn đời theo từng độ tuổi

Bệnh thoái hóa tủy sống (DM) ở chó Welsh Corgi — Từ các triệu chứng ban đầu đến chế độ chăm sóc trọn đời theo từng độ tuổi

Khám thận cho mèo Scottish Fold — Tổng hợp các nguyên tắc chăm sóc suốt đời, xem xét cùng các bệnh lý sụn

Xét nghiệm gen bệnh cơ tim phì đại ở mèo Ragdoll — Chăm sóc trọn đời cho giống mèo dễ mắc bệnh

Bệnh cơ tim và rối loạn nhịp tim ở chó Boxer — Tổng quan về tầm soát và chăm sóc suốt đời cho giống chó dễ mắc bệnh

Hướng dẫn khám sức khỏe định kỳ cho các giống chó dễ mắc bệnh cơ tim giãn nở (DCM) — Trường hợp đặc biệt của giống Doberman

Lồi mắt ở chó đầu ngắn — Hướng dẫn toàn diện từ xử trí cấp cứu đến chăm sóc mắt trọn đời

Tài liệu tham khảo

[1] Esson DW, Calvarese S. Clinical Atlas of Canine and Feline Ophthalmic Disease, 2nd Edition, Chapter 134 Collie Eye Anomaly. John Wiley & Sons, 2022

[2] Lowe JK, Kukekova AV, Kirkness EF, et al. Linkage mapping of the primary disease locus for collie eye anomaly. Genomics. 2003;82(1):86–95

[3] Parker HG, Kukekova AV, Akey DT, et al. Breed relationships facilitate fine-mapping studies: a 7.8-kb deletion cosegregates with Collie eye anomaly. Genome Research, 2007

[4] Munyard KA, Sherry CR, Sherry L. A retrospective evaluation of congenital ocular defects in Australian Shepherd dogs in Australia. Vet Ophthalmol. 2007;10(1):19–22