Các loại gây tê tại chỗ và khu vực cùng chỉ định

Miễn dịchHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Tổng hợp các loại gây tê tại chỗ và khu vực, chỉ định sử dụng trong phẫu thuật/thủ thuật, và sự khác biệt so với gây mê toàn thân dưới góc độ của chủ nuôi.

Gây tê tại chỗ là gì và khác gì gây mê toàn thân?

Hình minh họa so sánh sự khác biệt giữa gây tê tại chỗ và gây mê toàn thân

Gây tê tại chỗ là phương pháp gây tê tạm thời chặn các vùng cụ thể hoặc đường dẫn truyền thần kinh cảm nhận đau để làm mất cảm giác. Điều quan trọng nhất là 'duy trì ý thức' trong khi chỉ làm tê liệt vùng đó. Vì không cần làm trẻ ngủ hoàn toàn như gây mê toàn thân nên ít gây áp lực lên hô hấp·tuần hoàn và phục hồi nhanh hơn. Được dùng đơn độc trong các thủ thuật có vùng rõ ràng như khâu da, nhổ răng, phẫu thuật chi, hoặc dùng cùng gây mê toàn thân để giảm liều thuốc mê.

Tại sao lại dùng gây tê tại chỗ cùng lúc?

Mặc dù có thể phẫu thuật chỉ với gây mê toàn thân, nhưng dùng kèm gây tê tại chỗ·khu vực có nhiều lợi ích. Theo sách giáo khoa gây mê thú y, gây tê khu vực chặn trực tiếp quá trình dẫn truyền kích thích thần kinh nên giúp giảm liều thuốc mê toàn thân·giảm đau (như opioid) cần dùng. Ngoài ra, giảm đau qua đường khác với thuốc toàn thân nên có lợi cho kiểm soát đau trong và sau phẫu thuật, đồng thời ít tác dụng phụ toàn thân nên có thể hỗ trợ phục hồi. Tuy nhiên, trẻ mắc bệnh tim hoặc bệnh gan·thận có thể chuyển hóa·thải trừ thuốc tê tại chỗ chậm hơn khiến nồng độ trong máu tăng, do đó liều lượng phải được bác sĩ thú y xác định cẩn thận theo tình trạng, đặc biệt với chó già·mèo già và các trường hợp có nguy cơ gây mê cao.

So sánh các loại gây tê tại chỗ·khu vực

Hạng mục	Gây tê bề mặt	Gây tê ngấm	Chặn thần kinh	Gây tê ngoài màng cứng
Vùng tác dụng	Bề mặt da·niêm mạc	Mô vùng thủ thuật	Xung quanh thần kinh cụ thể	Bên ngoài màng cứng tủy sống
Chỉ định đại diện	Kiểm tra mắt, đặt catheter	Cắt khối u nhỏ, khâu	Nhổ răng, phẫu thuật chi	Phẫu thuật chân sau·bụng
Thời gian kéo dài	15~30 phút	1~2 giờ	2~6 giờ	2~8 giờ
Duy trì ý thức			Tùy tình huống	Tùy tình huống

Thuốc và liều lượng thực tế do bác sĩ thú y quyết định theo cân nặng·giống·tình trạng sức khỏe

Dùng trong những thủ thuật·phẫu thuật nào?

Gây tê tại chỗ·khu vực chủ yếu dùng cho các thủ thuật có vùng đau rõ ràng. - Gây tê bề mặt: Dùng cho kiểm tra mắt, nhỏ mắt, phun họng trước khi đặt ống nội khí quản. - Gây tê ngấm: Dùng cho cắt khối u da, khâu vết thương nhỏ, sinh thiết. - Chặn thần kinh: Thường dùng cho nhổ răng (chặn thần kinh hàm trên·dưới), phẫu thuật chi (chặn đám thần kinh cánh tay). - Gây tê ngoài màng cứng: Dùng cho mổ lấy thai, phẫu thuật chỉnh hình chân sau, phẫu thuật bụng để giảm áp lực gây mê toàn thân. Bác sĩ thú y sẽ chọn tổ hợp phù hợp nhất dựa trên tổng hợp vùng phẫu thuật·thời gian·tình trạng sức khỏe của trẻ.

Hình minh họa gây tê chặn thần kinh nha khoa cho chó

Dù là gây tê tại chỗ cũng không hoàn toàn an toàn

Thuốc tê tại chỗ nếu tiêm nhầm vào mạch máu hoặc dùng quá liều có thể làm tăng nồng độ trong máu gây độc tính toàn thân. Theo sách giáo khoa, thường các triệu chứng hệ thần kinh trung ương như run cơ·co giật xuất hiện trước, nếu tiến triển nặng hơn có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp, thậm chí ngừng tim phổi. Đặc biệt, mèo có thể có nồng độ trong máu gây độc tính tim mạch của Lidocaine thấp hơn các loài khác nên phải tính liều lượng cho phép trên mỗi cân nặng thận trọng hơn. Đừng nghĩ 'chỉ là tê một phần nên sẽ ổn', hãy nhớ rằng việc theo dõi dấu hiệu sinh tồn bao gồm điện tim(ECG)·huyết áp trong và sau gây mê là rất cần thiết.

Dùng những loại thuốc nào?

Các loại thuốc tê tại chỗ được dùng nhiều nhất là Lidocaine và Bupivacaine. Lidocaine có tác dụng nhanh nhưng thời gian kéo dài tương đối ngắn, còn Bupivacaine là thuốc tê tại chỗ amide thời gian dài có tác dụng chậm hơn nhưng kéo dài lâu hơn. Tuy nhiên, Bupivacaine có độc tính tim (gây rối loạn nhịp·ức chế cơ tim) lớn hơn Lidocaine trong cùng điều kiện nên việc quản lý liều lượng đặc biệt quan trọng. Gần đây, các dạng phóng thích chậm như Bupivacaine liposome cũng được dùng để hỗ trợ kiểm soát đau sau phẫu thuật, việc lựa chọn thuốc và liều lượng nhất định phải do bác sĩ thú y quyết định theo cân nặng·tình trạng sức khỏe.

Hình minh họa lọ thuốc gây tê tại chỗ và bơm tiêm

Những điều chủ nuôi cần kiểm tra trước gây mê

Dù là gây tê tại chỗ hay gây mê toàn thân, việc kiểm tra tình trạng sức khỏe của trẻ là quan trọng nhất. - Thời gian nhịn ăn: Cần nhịn ăn khoảng 6~12 giờ theo chỉ định của bác sĩ thú y. - Thuốc đang dùng: Hãy thông báo tất cả bao gồm thuốc tim, thuốc chống đông, thực phẩm chức năng. - Phản ứng gây mê trước đây: Nếu trước đây có co giật, nôn mửa, phục hồi chậm sau gây mê thì nhất định phải thông báo. - Bệnh nền: Bệnh tim, bệnh thận, bệnh gan, tiền sử dị ứng là thông tin cốt lõi để thay đổi kế hoạch gây mê. Nếu tình trạng sức khỏe ngày phẫu thuật khác thường, hãy nói ngay với bác sĩ thú y.

Nếu thấy những dấu hiệu này hãy đến bệnh viện ngay

Sau gây mê về nhà, nếu trẻ không ăn gì cả quá 24 giờ, hoặc thở gấp và thô, hoặc màu nướu chuyển sang trắng·tím thì phải đến bệnh viện ngay lập tức. Ngoài ra, nếu vùng gây tê sưng nặng hoặc có dịch·chảy máu kéo dài, hoặc dáng đi bất thường không phục hồi mà còn nặng hơn cũng là tình huống cấp cứu. Tác dụng của thuốc tê tại chỗ thường mất 2~6 giờ để hết, nếu quá thời gian đó mà cảm giác chưa trở lại thì nhất định phải kiểm tra với bác sĩ thú y.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-29

Câu hỏi thường gặp

Có thể phẫu thuật chỉ với gây tê tại chỗ không?

Các thủ thuật nông như cắt khối u da hoặc khâu vết thương nhỏ có thể thực hiện chỉ với gây tê tại chỗ. Tuy nhiên, trẻ khó kiểm soát chuyển động thường được dùng kèm thuốc an thần.

Gây tê tại chỗ có nguy hiểm hơn với mèo không?

Mèo có nồng độ trong máu gây độc tính thuốc tê tại chỗ thấp hơn chó nên dù cùng cân nặng cũng phải tính liều cho phép nhỏ hơn. Vì bác sĩ thú y tính toán cẩn thận theo cân nặng và tình trạng sức khỏe nên bạn có thể tin tưởng giao phó.

Khi nào có thể ăn uống sau gây mê?

Thường bắt đầu với lượng nước nhỏ sau 2~4 giờ khi đã tỉnh hoàn toàn sau gây mê. Nếu uống tốt không nôn thì cho ăn lượng nhỏ, thời điểm chính xác phải tuân theo chỉ định của bác sĩ thú y.

Gây tê tại chỗ cũng có phản ứng dị ứng không?

Hiếm nhưng có thể xảy ra. Nếu xuất hiện mẩn ngứa vùng tiêm, phù mặt, khó thở đột ngột thì phải liên hệ bệnh viện ngay. Tiền sử phản ứng trước đây nhất định phải thông báo trước.

Gây tê tại chỗ có an toàn với chó già không?

Ngược lại, việc dùng kèm gây tê tại chỗ thường an toàn hơn với trẻ già có áp lực gây mê toàn thân lớn. Có thể giảm đáng kể nguy cơ nếu lập kế hoạch qua xét nghiệm máu và đánh giá tim trước.

Chia sẻ