Thích

Chia sẻ

Nhuộm miễn dịch mô học (IHC) là gì? Ý nghĩa trong chẩn đoán khối u

Miễn dịchHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Nhuộm miễn dịch mô học (IHC) là xét nghiệm bệnh lý chính xác xác định danh tính và nguồn gốc khối u bằng cách đánh dấu các protein cụ thể trong mô bằng kháng thể. Nó đóng vai trò then chốt khi cần phân biệt loại khối u, mức độ ác tính và hướng điều trị mà sinh thiết mô thông thường khó phân định.

Nhuộm miễn dịch mô học (IHC) là gì?

Kỹ thuật viên bệnh lý thú y phân tích phiến nhuộm miễn dịch mô học dưới kính hiển vi

Nhuộm miễn dịch mô học (Immunohistochemistry, IHC) là xét nghiệm bệnh lý chính xác xác định danh tính tế bào khối u bằng cách gắn kháng thể vào các protein cụ thể trong mô để tạo màu. Phân loại khối u chính xác là then chốt. Khi sinh thiết mô thông thường (H&E) chỉ xác định được "nghi ngờ ác tính", việc bổ sung IHC giúp xác định khối u bắt nguồn từ tế bào nào, mức độ ác tính ra sao và phương pháp điều trị nào sẽ hiệu quả.

Tại sao sinh thiết mô thông thường là chưa đủ?

Sinh thiết mô thông thường chỉ quan sát hình dạng và sự sắp xếp của tế bào, nhưng các khối u có hình dạng tương tự nhau lại có thể có nguồn gốc hoàn toàn khác nhau. Ví dụ, u lympho, u tế bào mast và u tế bào mô bào đều có dạng tế bào tròn nên thường khó phân biệt chỉ với nhuộm H&E. IHC tìm ra các protein (dấu ấn) đặc trưng của từng tế bào, do đó ngay cả với các tế bào tròn giống nhau, nó cũng cho biết chính xác chúng đến từ dòng tế bào miễn dịch nào. Việc phân loại chính xác rất quan trọng vì phương pháp điều trị và tiên lượng hoàn toàn khác nhau.

Quá trình nhuộm IHC diễn ra như thế nào?

Mẫu mô được cắt mỏng và đặt lên phiến kính, sau đó nhỏ kháng thể sơ cấp liên kết với protein (kháng nguyên) cần tìm. Khi gắn kháng thể thứ cấp có mang màu vào kháng thể này, sự thay đổi màu sắc sẽ xuất hiện tại vị trí kháng thể liên kết dưới kính hiển vi, tạo ra dấu hiệu đánh dấu. Chỉ vị trí có protein mới được nhuộm màu chính xác, giúp xác định ngay lập tức tế bào nào biểu hiện protein nào. Tế bào khối u có thể chia sẻ dấu ấn với nhau, nên thông thường người ta sẽ nhóm nhiều dấu ấn thành một bảng (panel) để đọc kết quả cùng lúc thay vì chỉ xem một dấu ấn.

Minh họa nguyên lý nhuộm IHC tạo màu qua sự liên kết kháng nguyên-kháng thể

Các dấu ấn IHC chính và ý nghĩa chẩn đoán

Hạng mục	Ý nghĩa khi dương tính	Khối u thường gặp
CD3	U lympho dòng tế bào T	U lympho tế bào T
CD20 / CD79a	U lympho dòng tế bào B	U lympho tế bào B
c-KIT (CD117)	Nguồn gốc tế bào mast, dự đoán khả năng di căn·tiên lượng qua hình thái nhuộm	U tế bào mast
Ki-67	Tốc độ tăng sinh tế bào (mức độ ác tính)	Đánh giá tiên lượng hầu hết các khối u
Melan-A	Nguồn gốc tế bào melanin	U hắc tố
Vimentin	Tế bào mô liên kết (nghi ngờ u mô mềm)	U mô mềm

Loại dấu ấn và tiêu chuẩn dương tính có thể thay đổi tùy cơ sở xét nghiệm·loại khối u

Trong những trường hợp nào được khuyến nghị thực hiện IHC?

Theo sách giáo khoa bệnh lý thú y, IHC được khuyến nghị tích cực trong các trường hợp sau.

Phân biệt khối u tế bào tròn: Khi khó phân biệt giữa u lympho, u tế bào mast và u tế bào plasma

Phân loại kiểu hình miễn dịch u lympho: Xác định là tế bào T hay tế bào B để quyết định thuốc điều trị và tiên lượng

Đánh giá mức độ ác tính (Grade): Đánh giá tốc độ tăng sinh bằng các dấu ấn tăng sinh như Ki-67 và chỉ số phân bào (mitotic index)

Truy tìm nguồn gốc ung thư di căn: Tìm manh mối xem khối u bắt đầu từ đâu và lan rộng ra sao

Tham khảo tiên lượng và hướng điều trị: U tế bào mast dương tính với c-KIT (CD117) được đánh giá khả năng di căn và tiên lượng dựa trên hình thái nhuộm c-KIT, dùng làm cơ sở để xác định hướng điều trị

Lưu ý quan trọng khi diễn giải kết quả IHC

Kết quả IHC thường không đơn giản chỉ là "dương tính/âm tính". Các dấu ấn được phân cấp như "dương tính mạnh·dương tính yếu·dương tính một phần" và không xác định chẩn đoán chỉ dựa trên một dấu ấn duy nhất. Thông thường, nhiều dấu ấn được nhóm lại thành bảng để đọc kết quả, và chẩn đoán cuối cùng được đưa ra dựa trên tổng hợp kết quả H&E, thông tin lâm sàng và xét nghiệm hình ảnh. Nếu trên kết quả có các cụm từ "phù hợp với...", "gợi ý..." thì điều đó có nghĩa là chưa phải chẩn đoán xác định 100%, vì vậy cần thảo luận kỹ với bác sĩ thú y phụ trách.

Chi phí và thời gian xét nghiệm

IHC tốn nhiều thời gian và chi phí hơn sinh thiết mô thông thường. Chi phí phát sinh cho mỗi dấu ấn và thường được thực hiện theo nhóm 2~5 dấu ấn, nên cấu trúc chi phí là thêm vào trên sinh thiết mô thông thường. Đơn giá khác nhau tùy cơ sở xét nghiệm nên tốt nhất nên kiểm tra chi phí dự kiến khi nhận giấy giới thiệu xét nghiệm bên ngoài từ bệnh viện thú y. Kết quả thường mất khoảng 7~14 ngày theo tiêu chuẩn giới thiệu bên ngoài, và có thể lâu hơn nếu cần thêm dấu ấn.

Cảnh bác sĩ thú y giải thích kết quả xét nghiệm IHC cho chủ nuôi tại phòng khám

Các điểm chủ nuôi cần kiểm tra trên kết quả

Kết quả IHC chứa nhiều thuật ngữ y khoa nên khá khó hiểu, nhưng có những mục chủ nuôi nhất định phải nắm rõ.

Tên chẩn đoán cuối cùng: Tên chính xác của khối u và cấp độ (Grade)

Kiểu hình miễn dịch: Nguồn gốc tế bào như tế bào B·tế bào T

Chỉ số Ki-67: Tốc độ tăng sinh (càng thấp càng có xu hướng phát triển chậm)

Bình luận tiên lượng: Ý kiến bệnh lý như "tiên lượng tốt/cần lưu ý/kém"

Dấu ấn điều trị đích·tiên lượng: Tình trạng dương tính của c-KIT (CD117) v.v.

Hãy yêu cầu bác sĩ thú y phụ trách giải thích cặn kẽ các mục bạn không hiểu.

Mèo cần kiểm tra thêm một số điểm

U lympho đường tiêu hóa (hệ tiêu hóa) ở mèo có mối liên hệ mật thiết với tiên lượng qua kiểu hình miễn dịch (tế bào T/B). Theo báo cáo sách giáo khoa, u lympho tế bào nhỏ ở ruột non của mèo chủ yếu thuộc dòng tế bào T, và u lympho tế bào T ở ruột non được biết là có tiên lượng dài hạn tốt hơn u tế bào B. Ngoài ra, vị trí khối u xuất hiện cũng có thể là manh mối để dự đoán kiểu hình miễn dịch và tiên lượng. Vì vậy, ngay cả với cùng một loại u lympho, hướng điều trị và tiên lượng ở mèo cũng khác nhau tùy theo kiểu hình miễn dịch, nên việc xác định chính xác là tế bào T hay tế bào B qua IHC rất quan trọng. Khi yêu cầu xét nghiệm, tốt nhất nên kiểm tra trước với bác sĩ thú y phụ trách xem sẽ đọc kết quả theo bảng dấu ấn nào.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-28

Câu hỏi thường gặp

Liệu có nhất thiết phải làm xét nghiệm IHC không? Chỉ sinh thiết mô thông thường có được không?

Nếu chẩn đoán đã rõ ràng qua sinh thiết mô thông thường thì có thể bắt đầu điều trị mà không cần IHC. Tuy nhiên, khi loại khối u khó phân biệt, cần xác định kiểu hình miễn dịch u lympho (T/B) hoặc sàng lọc ứng viên điều trị đích thì IHC được khuyến nghị vì nó thay đổi lớn hướng điều trị và tiên lượng.

Có cần lấy thêm mô để làm IHC không?

Hầu hết sử dụng trực tiếp khối parafin đã lấy từ lần sinh thiết mô đầu tiên. Có thể yêu cầu IHC mà không cần thủ thuật bổ sung nên giảm gánh nặng cho chủ nuôi và thú cưng. Tuy nhiên, nếu lượng mô quá ít thì có thể cần lấy thêm.

Nếu kết quả IHC hiện ra 'âm tính' thì có nghĩa là không phải khối u sao?

Không phải. Âm tính chỉ có nghĩa là "không có protein tương ứng với dấu ấn đó", không phải phủ nhận bản thân khối u. Có thể có dương tính ở các dấu ấn khác, và kết quả âm tính tự nó cũng được dùng để loại trừ một số khối u cụ thể.

Thời gian chờ kết quả quá lâu. Có cần hoãn điều trị trong thời gian này không?

Trong trường hợp khẩn cấp, có thể bắt đầu điều trị trước dựa trên kết quả sinh thiết mô thông thường, sau đó điều chỉnh kế hoạch điều trị khi có kết quả IHC. Cần quyết định với bác sĩ thú y phụ trách là "nên chờ hay bắt đầu trước" dựa trên loại khối u và tình trạng thú cưng.

Kết quả IHC có thể khác nhau tùy bệnh viện thú y không?

Có thể có sự khác biệt nhỏ tùy cơ sở xét nghiệm·loại kháng thể·tiêu chuẩn đọc kết quả. Nếu nghi ngờ kết quả, có thể yêu cầu đọc lại (ý kiến thứ 2) tại cơ sở chuyên khoa bệnh lý khác với cùng phiến kính.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

So sánh bệnh viện thú y cấp 1 và cấp 2

Tác dụng và hướng dẫn bổ sung Vitamin C

7 giống chó chân ngắn hàng đầu

Hạ canxi huyết ở mèo là gì — Dấu hiệu cấp cứu không thể bỏ qua là gì?

Nếu mèo nhà bạn liên tục sụt cân — Triệu chứng và chẩn đoán bệnh cường giáp

Thuốc điều trị tuyến giáp cho mèo: Có cần dùng suốt đời không? — Hiệu quả và tác dụng phụ của liệu pháp thuốc

Mèo nhà tôi có đường huyết cao — Đây có phải là dấu hiệu của bệnh tiểu đường không? Nguyên nhân và cách xét nghiệm

Hội chứng tăng aldosterone ở mèo: Câu hỏi thường gặp — Những điều cốt lõi chủ nuôi cần biết

Giám sát đường huyết ở mèo là gì — Cách đo và diễn giải tại nhà

Khám tổng quát hệ nội tiết cho mèo: Có thực sự cần thiết không? — Tổng hợp các hạng mục và thời điểm khám

Tài liệu tham khảo

[1] Meuten DJ, Tumors in Domestic Animals, 5th Edition, Wiley-Blackwell, 2017

[2] Withrow & MacEwen's Small Animal Clinical Oncology, 6th Edition, Elsevier, 2019

[3] Veterinary Immunology, 11th Edition, Tizard IR, Elsevier, 2021

[4] Fundamentals of Veterinary Clinical Pathology, 3rd Edition, Stockham SL, Wiley-Blackwell, 2013