Khi chó sinh nở, tín hiệu này có an toàn không — Xử lý cấp cứu khó sinh và thời điểm mổ lấy thai

Miễn dịchHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Khó sinh là tình trạng cấp cứu khi quá trình sinh không diễn ra bình thường. Chúng tôi đã tổng hợp thời điểm cần đến bệnh viện và tiêu chuẩn cần mổ lấy thai.

Khó sinh là gì?

Khó sinh là tình trạng cấp cứu khi quá trình sinh không diễn ra bình thường, có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và con. Điều quan trọng nhất là 'thời gian'. Nếu co thắt bắt đầu nhưng con không ra, hoặc sau khi sinh một con thì con tiếp theo bị trì hoãn quá lâu, cần đưa đến bệnh viện ngay lập tức. Việc phát hiện sớm khó sinh ở cả chó và mèo đều quan trọng, nhưng các tiêu chuẩn cụ thể như thời gian co thắt, thời gian chờ sau khi thay đổi nhiệt độ cơ thể có thể khác nhau tùy loài. Cần đặc biệt chú ý với chó nhỏ, chó đầu ngắn và mèo sinh con lần đầu cao tuổi.

Tại sao khó sinh xảy ra?

Nguyên nhân khó sinh chia thành hai loại chính. Thứ nhất là vấn đề từ phía mẹ. Co bóp tử cung yếu (co thắt không hiệu quả), xương chậu hẹp, hoặc khi mẹ già thì nguy cơ tăng cao. Ngoài ra, nếu số lượng con quá nhiều khiến tử cung giãn quá mức (hoặc ngược lại quá ít), béo phì hoặc mắc bệnh toàn thân cũng có thể gây khó sinh. Thứ hai là vấn đề từ phía con. Thai quá lớn, đầu không ra trước mà tư thế nằm nghiêng sai (sai tư thế thai), hoặc có dị tật bẩm sinh. Các giống chó đầu ngắn như Bulldog, Pug và chó nhỏ như Chihuahua, Pomeranian có nguy cơ khó sinh cao do cấu trúc đầu con lớn hơn xương chậu, nên tốt nhất là lập kế hoạch sinh với bác sĩ thú y trước.

Danh sách kiểm tra tín hiệu nghi ngờ khó sinh

Nếu thấy bất kỳ tín hiệu nào dưới đây, hãy nghi ngờ khó sinh và liên hệ bệnh viện.

Co thắt kéo dài: Co thắt bụng mạnh kéo dài trên 20 phút (tiêu chuẩn chó) nhưng con không ra

Co thắt yếu: Co thắt yếu kéo dài vài giờ nhưng quá trình sinh không tiến triển

Khoảng cách giữa các thai: Sau khi sinh một con, đã qua thời gian đáng kể nhưng con tiếp theo vẫn chưa ra

Dịch tiết màu xanh: Dịch tiết màu xanh đen hoặc có máu ra trước khi con ra (tín hiệu cấp cứu cần cân nhắc mổ lấy thai ngay)

Trì hoãn co thắt: Khi sinh sắp đến, nhiệt độ trực tràng giảm, nếu sau khi nhiệt độ giảm mà vẫn chưa bắt đầu co thắt thì cần tham khảo ý kiến bác sĩ thú y. Đặc biệt ở mèo, dù hiếm gặp nhưng việc sinh có thể tạm dừng đến 48 giờ sau khi sinh con đầu tiên rồi tiếp tục vẫn được coi là bình thường, nhưng nếu trì hoãn lâu hơn thì cần kiểm tra

Mẹ kiệt sức: Mất sức, nôn mửa, run rẩy hoặc khó thở

Tình huống cần đến phòng cấp cứu ngay lập tức

Nếu thuộc một trong các trường hợp dưới đây, hãy di chuyển ngay đến bệnh viện thú y cấp cứu 24 giờ. Khó sinh có thể đe dọa tính mạng cả mẹ và con trong thời gian ngắn, nên một khi quyết định phẫu thuật được đưa ra, đây là tình huống cấp cứu cần tranh thủ thời gian. - Dịch tiết màu xanh hoặc đỏ đen ra trước nhưng con không ra theo - Một phần thai lộ ra ngoài đường sinh nhưng không thể ra được và bị mắc kẹt - Mẹ mất ý thức, kiệt sức nghiêm trọng và nhiệt độ cơ thể giảm - Chảy máu không ngừng - Mẹ có vẻ đau đớn toàn thân (suy nhược nghiêm trọng, sốt, v.v.) hoặc đã quá ngày dự sinh hơn 1 tuần

Tiêu chuẩn cần mổ lấy thai

Mổ lấy thai được chia thành 'mổ lấy thai chọn lọc' và 'mổ lấy thai cấp cứu'. Mổ lấy thai chọn lọc được thực hiện trước với ngày giờ đã định trong các trường hợp dự đoán khó sinh như chó đầu ngắn, hẹp xương chậu, mèo sinh con lần đầu cao tuổi. Mổ lấy thai cấp cứu được thực hiện khi quá trình sinh đã bắt đầu nhưng bị tắc. Theo sách giáo khoa y khoa thú y, nếu dùng Oxytocin 2 lần (mỗi lần 2~5IU, lần thứ hai sau 20~30 phút từ lần đầu) mà không có phản ứng co bóp tử cung, hoặc con bị mắc kẹt ở đường sinh không ra, hoặc nhịp tim thai giảm đáng kể dưới 150~180 lần/phút thì quyết định phẫu thuật. Việc phẫu thuật hay không do bác sĩ thú y quyết định sau khi kiểm tra tình trạng và số lượng thai bằng siêu âm, X-quang.

Đội ngũ y tế thú y đang chuẩn bị phẫu thuật

Tiêu chuẩn quyết định tiếp tục sinh thường hay mổ lấy thai

Hạng mục	Có thể sinh thường	Cần can thiệp y tế	Mổ lấy thai ngay
Cường độ co thắt	Co bóp đều đặn, mạnh	Co bóp yếu kéo dài vài giờ	Co thắt mạnh trên 20 phút không phản ứng (tiêu chuẩn chó)
Dịch tiết	Trong hoặc hơi có máu	Tăng dịch tiết có máu	Màu xanh đen, có mùi hôi
Khoảng cách giữa các thai	Tiếp tục với khoảng cách bình thường	Khoảng cách ngày càng dài	Con tiếp theo không ra và bị trì hoãn lâu
Tình trạng mẹ	Hoạt bát và ổn định	Mệt mỏi, lo lắng	Kiệt sức, giảm nhiệt độ cơ thể
Nhịp tim thai	Trên 180 lần/phút	150~180 lần/phút	Dưới 150 lần

Quyết định cuối cùng do bác sĩ thú y đưa ra dựa trên tổng hợp siêu âm, X-quang và tình trạng lâm sàng. Các tiêu chuẩn cụ thể như thời gian co thắt, khoảng cách giữa các con có thể khác nhau giữa chó và mèo, nên hãy xác nhận với bác sĩ thú y phụ trách

Xử lý cấp cứu có thể làm tại nhà trước khi đến bệnh viện

Hãy nhớ những điều sau trong lúc di chuyển đến bệnh viện hoặc trước khi liên hệ được. Đặt mẹ nằm ở nơi yên tĩnh và ấm áp, trải khăn sạch dưới đáy lồng sinh. Con đã sinh ra hãy lau bằng khăn mềm và để cạnh mẹ để không bị mất nhiệt. Tuyệt đối không kéo con ra bằng lực hoặc ấn vào bụng. Việc xử lý thai quá mạnh có thể làm tổn thương đường sinh hoặc gây vỡ tử cung. Dù mẹ có vẻ mất sức, việc tự ý dùng thuốc tiêm Oxytocin hoặc các loại thuốc/phương pháp dân gian khác mà không có chỉ định của bác sĩ thú y là nguy hiểm, nên không được tự ý xử lý tình trạng mà cần nhận hướng dẫn từ bác sĩ thú y càng sớm càng tốt.

Hồi phục sau mổ lấy thai và chăm sóc con

Sau phẫu thuật, khi mẹ đã tỉnh táo đủ để chăm sóc con, hãy cho con bú sữa mẹ càng sớm càng tốt. Kích thích bú sữa của con giúp co bóp tử cung, đồng thời giảm các vấn đề như sót nhau hoặc viêm nội mạc tử cung. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của thuốc mê, hành vi làm mẹ có thể xuất hiện muộn, nên chủ nuôi cần ở gần mẹ và con, giữ ấm để con không bị mất nhiệt. Đeo vòng chống liếm cho mẹ để không liếm vùng phẫu thuật, nếu thấy chảy máu quá nhiều, giảm ăn hoặc sốt thì liên hệ ngay với bác sĩ thú y phụ trách. Sau mổ lấy thai có thể xảy ra biến chứng như nhiễm trùng, vấn đề cho con bú, nên việc ghi chép và theo dõi hàng ngày về ăn uống, cân nặng, bài tiết của cả mẹ và con là rất quan trọng.

Các con mới sinh đang nghỉ ngơi bên cạnh mẹ

Điểm lưu ý theo giống

Các giống chó đầu ngắn như Bulldog, French Bulldog, Boston Terrier, Pug có xương chậu hẹp và đầu con lớn nên được khuyến nghị cơ bản là mổ lấy thai chọn lọc. Các giống chó siêu nhỏ như Chihuahua, Pomeranian, Yorkshire Terrier cũng có nguy cơ khó sinh cao. Mèo thường sinh thường thuận lợi, nhưng các giống có khuôn mặt đầu ngắn như Persian, Exotic có nguy cơ tương tự chó đầu ngắn. Khi xác nhận mang thai, hãy nhất định tham khảo kế hoạch sinh với bác sĩ thú y phụ trách trước ngày dự sinh 1 tuần.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-20

Câu hỏi thường gặp

Co thắt đã bắt đầu nhưng con không ra. Phải chờ bao lâu?

Đối với chó, nếu co thắt bụng mạnh kéo dài trên 20 phút mà con vẫn không ra thì cần nghi ngờ khó sinh. Hãy liên hệ bệnh viện ngay. Khi co thắt yếu mà quá trình sinh không tiến triển trong vài giờ cũng nên tham khảo ý kiến bác sĩ thú y mà không trì hoãn.

Có thể tiêm Oxytocin tại nhà không?

Không được. Oxytocin nếu dùng khi đường sinh chưa mở hoặc thai bị mắc kẹt có thể dẫn đến vỡ tử cung. Việc xử lý thai quá mức cũng là nguyên nhân gây vỡ tử cung, nên nhất định phải để bác sĩ thú y kiểm tra tình trạng và đưa ra quyết định.

Nếu mổ lấy thai thì lần mang thai sau có nhất định phải phẫu thuật không?

Không nhất thiết phải như vậy. Phương pháp sinh lần sau cần xem xét tình trạng xương chậu, đường sinh của mẹ và nguy cơ khó sinh. Vì vậy, khi xác nhận mang thai lại, thay vì tự quyết định, hãy tham khảo kế hoạch sinh với bác sĩ thú y phụ trách trước và tuân theo khuyến nghị dựa trên đánh giá lâm sàng và xét nghiệm hình ảnh như siêu âm, X-quang.

Làm sao biết chính xác ngày dự sinh?

Nếu biết ngày giao phối thì có thể dự đoán dựa trên thời điểm đó nhưng có sự khác biệt giữa các cá thể. Ở giai đoạn cuối thai kỳ, kiểm tra kích thước và nhịp tim thai bằng siêu âm, xem mức độ hóa xương của thai bằng X-quang thì có thể ước lượng sinh sắp đến. Đặc biệt ở mèo, xương thai bắt đầu thấy trên phim X-quang sớm hơn chó, tức khoảng 25~29 ngày trước sinh. Việc xác định thời gian chính xác do bác sĩ thú y phụ trách tổng hợp kết quả xét nghiệm hình ảnh và hướng dẫn.

Nhiệt độ đã giảm thì khi nào co thắt bắt đầu?

Khi sinh sắp đến, nhiệt độ trực tràng có xu hướng giảm, nhưng thời điểm bắt đầu co thắt chính xác khác nhau tùy cá thể. Đặc biệt ở mèo, khoảng cách giữa con đầu và con cuối thường trong vòng 6 giờ, nhưng hiếm gặp trường hợp sinh tạm dừng đến 48 giờ rồi tiếp tục vẫn không phải là khó sinh. Tuy nhiên, nếu co thắt mạnh kéo dài trên 20 phút mà con không ra, hoặc sau khi nhiệt độ giảm mà sinh không bắt đầu và bị trì hoãn lâu thì cần liên hệ bệnh viện ngay để kiểm tra tình trạng.

Chia sẻ