Thích

Chia sẻ

Triệu chứng và điều trị bệnh shunt tĩnh mạch cửa (PSS) ở chó - Hướng dẫn hoàn chỉnh

Sức khỏe ganHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Tổng hợp các thông tin chủ nuôi cần biết về nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị và quản lý chế độ ăn cho bệnh shunt tĩnh mạch cửa (PSS) ở chó dựa trên bằng chứng y khoa.

Bệnh shunt tĩnh mạch cửa (PSS) ở chó là gì?

Bệnh shunt tĩnh mạch cửa (Portosystemic Shunt, PSS) ở chó là một dị tật mạch máu khiến máu cần được gan giải độc chảy qua các mạch máu bất thường, bỏ qua gan và đi khắp cơ thể. Điều quan trọng nhất là phát hiện sớm. Nếu chó lờ đờ, dụi đầu vào tường sau ăn, uể oải, hoặc lặp lại các cơn co giật và đi đứng loạng choạng, cần đưa đến bệnh viện thú y trong vòng 24 giờ. Loại bẩm sinh thường xuất hiện trước 1 tuổi, loại mắc phải thường gặp ở chó trung niên và cao tuổi.

Tại sao lại xảy ra? Nguyên nhân và giống chó dễ mắc

Bệnh shunt tĩnh mạch cửa được chia thành hai loại chính. Shunt bẩm sinh là trường hợp mạch máu bất thường tồn tại từ khi sinh ra, còn shunt mắc phải là cơ thể tự tạo đường vòng khi áp lực tĩnh mạch cửa tăng do xơ gan hoặc bệnh gan mãn tính. Chó nhỏ (Yorkshire Terrier, Maltese, Shih Tzu) thường mắc shunt ngoài gan, chó lớn (Golden Retriever, Labrador) thường mắc shunt trong gan. Yorkshire Terrier và Maltese được báo cáo nhất quán là các giống chó dễ mắc bệnh shunt tĩnh mạch cửa trong tài liệu y khoa.

So sánh shunt bẩm sinh và mắc phải

Hạng mục	Shunt bẩm sinh	Shunt mắc phải
Thời điểm phát bệnh	Hầu hết trước 1 tuổi	Sau trung niên (cao tuổi)
Số lượng mạch máu	1 mạch máu vòng	Nhiều mạch máu nhỏ
Nguyên nhân chính	Mạch máu thai kỳ không đóng	Xơ gan, bệnh gan mãn tính
Giống chó dễ mắc	Yorkshire Terrier, Maltese, Shih Tzu	Nhiều chó lớn, chó già
Hướng điều trị	Có thể điều chỉnh bằng phẫu thuật	Chủ yếu quản lý nội khoa
Tiên lượng	Tốt nếu phẫu thuật thành công	Tùy thuộc vào bệnh gan nền

Theo giáo trình y khoa thú y

Những triệu chứng nào xuất hiện?

Triệu chứng xảy ra do gan không lọc được các chất độc như amoniac. Nếu các dấu hiệu dưới đây lặp lại, hãy nghi ngờ.

Triệu chứng lờ đờ sau ăn: Đứng lờ đờ, dụi đầu vào tường 1~2 giờ sau khi ăn

Tăng trưởng kém: Kích thước nhỏ hơn bạn đồng lứa và không lớn nhanh

Nôn mửa và tiêu chảy lặp lại: Các triệu chứng tiêu hóa thường xuyên xuất hiện không rõ nguyên nhân

Triệu chứng thần kinh: Đi đứng loạng choạng, xoay vòng, co giật, mù tạm thời

Đa niệu đa khát: Uống quá nhiều nước và đi tiểu nhiều

Sỏi bàng quang: Chó con bị sỏi amoni

Những triệu chứng này cần đến phòng cấp cứu ngay lập tức

Bệnh não gan (Hepatic Encephalopathy) có thể đe dọa tính mạng. Nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút, ý thức mờ mịt không phản ứng, hoặc ngã xuống không thể đứng dậy thì cần điều trị cấp cứu trong vòng 24 giờ. Đặc biệt, nếu tình trạng xấu đi đột ngột ngay sau khi ăn thức ăn giàu đạm hoặc đồ ăn vặt, hãy nghi ngờ ngộ độc amoniac. Khi di chuyển, hãy giữ ấm cho chó, không ép uống nước hoặc ăn uống.

Chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán bệnh shunt tĩnh mạch cửa được thực hiện theo thứ tự xét nghiệm máu → hình ảnh học. Xét nghiệm axit mật (Bile Acid Test) là xét nghiệm sơ bộ đo hai lần trước và sau ăn để đánh giá chức năng gan. Cũng kiểm tra nồng độ amoniac khi đói. Chẩn đoán xác định là chụp CT mạch máu hoặc siêu âm để trực tiếp xác nhận mạch máu bất thường. X-quang bụng kiểm tra dấu hiệu gan nhỏ (microhepatica), xét nghiệm nước tiểu tìm tinh thể amoni. Các xét nghiệm chức năng gan như axit mật và amoniac được báo cáo là cho thấy các giá trị bất thường ở chó mắc bệnh shunt tĩnh mạch cửa. Đặc biệt, xét nghiệm tải amoniac sau ăn được biết là có ích trong việc phát hiện bệnh shunt tĩnh mạch cửa, nếu cả giá trị trước và sau ăn đều tăng thì nghi ngờ mạnh và xác nhận bằng hình ảnh học.

Phương pháp điều trị - Phẫu thuật và quản lý nội khoa

Shunt bẩm sinh cần phẫu thuật ngoại khoa là điều trị cơ bản. Chặn từ từ mạch máu bất thường để dòng máu bình thường chảy về gan. Các phương pháp thường dùng là băng dính xenlulo (Cellophane Banding) hoặc bộ co mạch Ameroid (Ameroid Constrictor). Tiên lượng sau phẫu thuật thường được biết là tốt đến rất tốt. Trong trường hợp phẫu thuật khó hoặc shunt mắc phải thì thực hiện quản lý nội khoa. Sử dụng thức ăn kê đơn ít đạm, Lactulose để ức chế hấp thu amoniac, kết hợp kháng sinh (Metronidazole) để điều chỉnh vi khuẩn đường ruột.

Quản lý chế độ ăn và sinh hoạt bắt buộc tại nhà

Đối với chó mắc bệnh shunt tĩnh mạch cửa, quản lý chế độ ăn rất quan trọng. Tuy nhiên, trong trường hợp không có triệu chứng bệnh não gan (HE), việc hạn chế protein quá mức có thể gây hại, do đó kế hoạch ăn uống phải được quyết định riêng lẻ sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ thú y.

Sử dụng thức ăn kê đơn: Cơ bản là sử dụng thức ăn cho bệnh gan theo chỉ định của bác sĩ thú y

Nguồn cung cấp protein: Khuyến nghị protein dễ tiêu hóa hấp thu như đậu phụ, phô mai Cottage, sữa chua, lòng trắng trứng hơn thịt đỏ

Lưu ý đồ ăn vặt: Tránh thịt khô, nội tạng động vật, gan cá và hạn chế đồ ăn vặt có thành phần thịt đỏ

Lactulose: Cho ăn đều đặn theo chỉ định của bác sĩ thú y để duy trì 2~3 lần đi ngoài/ngày

Khám định kỳ: Theo dõi tình trạng bằng cách tái khám định kỳ xét nghiệm axit mật và men gan

Tiên lượng và các điểm quản lý dài hạn

Shunt bẩm sinh thường phục hồi chức năng gan bình thường sau phẫu thuật, nhưng một số trường hợp vẫn có thể để lại biến chứng như triệu chứng thần kinh sau phẫu thuật. Đặc biệt, chó đã có bệnh não gan trước phẫu thuật hoặc chó lớn tuổi được báo cáo là có nguy cơ biến chứng thần kinh sau phẫu thuật cao hơn. Shunt mắc phải cần quản lý suốt đời vì chính bệnh gan nguyên nhân gốc là tiến triển. Bất kể có phẫu thuật hay không, theo dõi chỉ số máu và điều chỉnh chế độ ăn phải duy trì suốt đời để ngăn ngừa tái phát và tiến triển nặng. Thông tin liên quan xem chi tiết hơn trong cách quản lý khi chỉ số gan của chó cao.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-21

Câu hỏi thường gặp

Chi phí phẫu thuật là bao nhiêu?

Tùy thuộc vào bệnh viện, phương pháp phẫu thuật và có bao gồm xét nghiệm hình ảnh hay không. Hãy chắc chắn kiểm tra báo giá tổng hợp trước phẫu thuật bao gồm chụp CT mạch máu, nhập viện, phẫu thuật và chăm sóc sau mổ.

Phẫu thuật có chữa khỏi hoàn toàn không?

Shunt đơn lẻ bẩm sinh được biết là có tiên lượng tốt đến rất tốt sau phẫu thuật. Tuy nhiên, cần một khoảng thời gian nhất định để chức năng gan phục hồi và một số trường hợp có thể cần quản lý chế độ ăn dài hạn hoặc điều trị bổ sung.

Có cần thay đổi thức ăn từ khi còn nhỏ không?

Quan trọng là tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để lập kế hoạch ăn uống ngay khi được chẩn đoán. Nếu có kèm triệu chứng bệnh não gan, cần chuyển sang thức ăn kê đơn và điều chỉnh nguồn protein, việc chọn các loại protein dễ tiêu hóa như đậu phụ, sản phẩm sữa (phô mai Cottage, sữa chua), lòng trắng trứng sẽ có ích.

Có cần cho ăn Lactulose suốt đời không?

Có thể ngừng nếu mạch máu được bình thường hóa bằng phẫu thuật. Trường hợp chỉ quản lý nội khoa thì phải cho ăn đều đặn suốt đời, nếu tiêu chảy nặng thì giảm liều để duy trì 2~3 lần đi ngoài/ngày.

Có thể tập thể dục không?

Trong giai đoạn ổn định khi bệnh não gan đã được kiểm soát, chó có thể đi dạo nhẹ nhàng. Tuy nhiên, nếu sau khi vận động mạnh chó xuất hiện nôn mửa hoặc đi loạng choạng, hãy ngừng ngay và tham khảo ý kiến bác sĩ thú y.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 thực phẩm bổ sung gan chứa milk thistle (silymarin) cho chó — Hướng dẫn so sánh hàm lượng silybin và tỷ lệ hấp thu

Tổng hợp những loại thức ăn kê đơn tốt nhất cho chó bị bệnh gan và các tiêu chí lựa chọn

Hướng dẫn về hiệu quả và ứng dụng NAC cho gan và hô hấp

Chó có được ăn phô mai cottage không? Tổng hợp cách cho ăn

Chó có được ăn quế không? Tổng hợp những lưu ý khi cho ăn

Cho chó ăn bí ngòi có được không? Tổng hợp cách cho ăn và lợi ích

Cho chó ăn sữa chua được không? Tổng hợp cách cho ăn và lợi ích

Chó có được ăn dưa hấu không? Tổng hợp lượng cho ăn và những điểm cần lưu ý

Chó ăn thịt gà tây được không? Tổng hợp cách cho ăn và những điểm cần lưu ý

Chó có được ăn tortilla không? Những điều cần lưu ý khi cho ăn

Tài liệu tham khảo

[1] Ettinger SJ, Feldman EC, Cote E. Textbook of Veterinary Internal Medicine, 8th Ed, Chapter on Hepatobiliary Diseases

[2] Tobias KM, Johnston SA. Veterinary Surgery: Small Animal, 2nd Ed, Portosystemic Shunts chapter

[3] Berent AC, Tobias KM. Portosystemic vascular anomalies. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2009;39(3):513-541