Thích

Chia sẻ

Nguyên nhân và cách quản lý chứng khô mắt (KCS) ở chó

Sức khỏe mắtHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Chứng khô mắt (KCS) ở chó là bệnh lý gây viêm mãn tính giác mạc và kết mạc do thiếu hụt nước mắt. Chúng tôi đã tổng hợp nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và cách chăm sóc tại nhà phù hợp với chủ nuôi.

Chứng khô mắt (KCS) ở chó là gì?

Chứng khô mắt (KCS, Keratoconjunctivitis Sicca) ở chó là bệnh lý mắt do lượng nước mắt tiết ra không đủ khiến giác mạc và kết mạc bị khô mãn tính và viêm lặp lại. Điều quan trọng nhất là phát hiện sớm và chăm sóc nhỏ mắt đều đặn. Nếu gỉ mắt dính xuất hiện lặp lại hàng ngày và kết mạc sung huyết đỏ rực, có thể không chỉ là viêm kết mạc đơn thuần, hãy chắc chắn thực hiện xét nghiệm lượng nước mắt (xét nghiệm Schirmer) tại bệnh viện thú y.

Tại sao nước mắt lại thiếu hụt? — Nguyên nhân chính

Nguyên nhân phổ biến nhất của chứng khô mắt ở chó là bệnh lý trung gian miễn dịch. Đây là trường hợp tế bào miễn dịch của cơ thể vô tình tấn công tuyến lệ khiến sản lượng nước mắt giảm dần. Ngoài ra còn có dị tật bẩm sinh hoặc di truyền hình thành tuyến lệ, chấn thương, tác dụng phụ của thuốc (nhóm sulfonamide, etodolac, atropine, v.v.), di chứng sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến mí mắt thứ ba, nguyên nhân thần kinh (neurogenic), v.v. Hiếm khi, nó có thể đi kèm với bệnh lý miễn dịch toàn thân xâm lấn cả các tuyến tiết khác như tuyến nước bọt, giống như hội chứng Sjögren. Các giống chó được biết là có nguy cơ KCS cao bao gồm: Cocker Spaniel, Springer Spaniel, West Highland White Terrier, English Bulldog, Toy Poodle và Lhasa Apso.

Hãy nghi ngờ nếu thấy các triệu chứng này

Triệu chứng ban đầu của chứng khô mắt giống viêm kết mạc nên dễ bỏ sót. Nếu 2 hoặc nhiều tín hiệu dưới đây lặp lại hơn 2 tuần, cần phải xét nghiệm.

Gỉ mắt dính: Chất tiết dạng nhầy màu vàng hoặc xám tích tụ liên tục ở góc trong mắt

Sung huyết kéo dài: Kết mạc đỏ và mạch máu nổi rõ

Mất độ bóng giác mạc: Giác mạc đen trở nên mờ hoặc có cảm giác mờ đục

Cọ xát mắt·Mắt lé: Do kích ứng khô, chó thường dùng chân trước cọ xát hoặc nheo một bên mắt

Sắc tố giác mạc: Khi mãn tính, sắc tố màu nâu lan rộng trên giác mạc

Độ nghiêm trọng dựa trên chỉ số xét nghiệm nước mắt Schirmer

Hạng mục	Bình thường	Nhẹ	Trung bình	Nặng
Lượng nước mắt (mm/phút)	Trên 15	10~14	5~9	Dưới 5
Triệu chứng chính	Không có	Gỉ mắt ngắt quãng	Gỉ mắt dính hàng ngày·sung huyết	Loét giác mạc·sắc tố
Hướng chăm sóc	Kiểm tra 1 lần/năm	Hỗ trợ nước mắt nhân tạo	Bắt buộc thuốc nhỏ mắt ức chế miễn dịch	Chuyển đến chuyên khoa mắt thú y ngay lập tức

Tiêu chuẩn kết quả xét nghiệm nước mắt Schirmer (Schirmer Tear Test). Tham khảo giáo trình y học nội khoa thú y

Quá trình chẩn đoán diễn ra như thế nào?

Chẩn đoán chứng khô mắt bắt đầu bằng xét nghiệm nước mắt Schirmer (Schirmer Tear Test). Đây là xét nghiệm đơn giản bằng cách kẹp một tờ giấy nhỏ vào mí mắt dưới trong 1 phút để đo lượng nước mắt thấm vào. Ngoài ra, kiểm tra loét giác mạc bằng nhuộm huỳnh quang, và nếu cần thiết, thực hiện nuôi cấy vi khuẩn hoặc xét nghiệm hormone tuyến giáp. Nghiên cứu của Haeussler (2019) nhấn mạnh rằng ngay cả khi triệu chứng không rõ ràng, cũng phải bao gồm xét nghiệm Schirmer để không bỏ sót KCS giai đoạn sớm.

Cảnh chó thực hiện xét nghiệm nước mắt Schirmer

Hãy đến bệnh viện ngay lập tức trong các tình huống này

Nếu thấy vết trầy xước trắng hoặc vết lõm trên giác mạc, hoặc trường hợp mắt liên tục nhắm và không mở được, có thể có biến chứng loét giác mạc. Khi chứng khô mắt tiến triển, nó có thể dẫn đến thủng giác mạc (lỗ hổng) gây mất thị lực, vì vậy cần được khám chuyên khoa mắt thú y trong vòng 24 giờ. Mủ màu vàng·xanh, đau đột ngột và thay đổi kích thước mắt cũng là tín hiệu cấp cứu.

Trọng tâm điều trị — Thuốc nhỏ mắt ức chế miễn dịch

Điều trị tiêu chuẩn cho KCS trung gian miễn dịch là thuốc nhỏ mắt Cyclosporine hoặc Tacrolimus. Đây là loại thuốc vừa ức chế phản ứng miễn dịch tấn công tuyến lệ, vừa giúp tăng sản xuất nước mắt trở lại. Theo nhóm nghiên cứu Hendrix (2011), cả hai loại thuốc đều có hiệu quả trong việc phục hồi lượng nước mắt, và Tacrolimus cho thấy hiệu quả bổ sung ở những chó không đáp ứng tốt với Cyclosporine. Hiệu quả thuốc có thể không xuất hiện ngay lập tức, vì vậy trong giai đoạn đầu khi thuốc chưa phát huy tác dụng đầy đủ, có thể kết hợp các liệu pháp hỗ trợ như nước mắt nhân tạo·chất bôi trơn. Và một khi bắt đầu, hầu hết các trường hợp đều cần duy trì điều trị suốt đời. Bác sĩ thú y sẽ quyết định nồng độ (ví dụ: Cyclosporine 0.2% dạng kem, Tacrolimus 0.03%, v.v.) và tần suất nhỏ mắt dựa trên mức độ nghiêm trọng và mức độ đáp ứng.

Các điểm chăm sóc bắt buộc phải tuân thủ tại nhà

Chăm sóc tại nhà cũng quan trọng không kém thuốc nhỏ mắt. Hãy chăm sóc 5 điều dưới đây hàng ngày.

Vệ sinh gỉ mắt nhẹ nhàng: Lau từ trong ra ngoài bằng gạc sạch thấm nước ấm

Hỗ trợ nước mắt nhân tạo: Kết hợp nước mắt nhân tạo dành cho chủ nuôi 3~6 lần/ngày ngoài thuốc ức chế miễn dịch

Tuân thủ khoảng cách nhỏ mắt: Khi dùng hai loại thuốc, cần giữ khoảng cách tối thiểu 5 phút để thuốc hấp thụ

Tránh kích ứng: Tránh môi trường đi dạo nhiều bụi, gió điều hòa trực tiếp, gió máy sấy

Tái xét nghiệm Schirmer mỗi 3~6 tháng: Cần theo dõi sự thay đổi chỉ số để điều chỉnh thuốc

Lưu ý về giống chó·thuốc

Cocker Spaniel, Springer Spaniel, West Highland White Terrier, English Bulldog, Toy Poodle và Lhasa Apso là các giống chó được biết là có nguy cơ mắc KCS cao. Đối với các giống này, ngay cả khi không có triệu chứng, nên định kỳ thực hiện xét nghiệm Schirmer để kiểm tra lượng nước mắt. Ngoài ra, các loại thuốc như kháng sinh nhóm sulfonamide (trimethoprim-sulfonamide), etodolac, atropine có thể ức chế tiết nước mắt hoặc làm trầm trọng thêm KCS, vì vậy cần thận trọng với chó có tiền sử KCS. Hãy chắc chắn thông báo tiền sử chứng khô mắt cho bác sĩ thú y trước khi kê đơn.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-21

Câu hỏi thường gặp

Có thể dùng nước mắt nhân tạo của người cho chó không?

Nước mắt nhân tạo dùng một lần không chất bảo quản có thể sử dụng tạm thời, nhưng sản phẩm có chất bảo quản có thể gây kích ứng mắt. Chỉ dùng với mục đích hỗ trợ, không phải điều trị, và bắt buộc phải kết hợp với thuốc nhỏ mắt theo chỉ định của bác sĩ thú y.

Chứng khô mắt có chữa khỏi hoàn toàn không?

KCS trung gian miễn dịch là bệnh mãn tính nên là khái niệm quản lý hơn là chữa khỏi hoàn toàn. Có thể duy trì lượng nước mắt gần mức bình thường bằng Cyclosporine·Tacrolimus, nhưng nếu tự ý ngừng thuốc, hầu hết sẽ tái phát. Cần chăm sóc nhỏ mắt suốt đời.

Nếu triệu chứng cải thiện thì có thể ngừng thuốc không?

Không được. Triệu chứng cải thiện có nghĩa là thuốc đang phát huy tác dụng chứ không phải tuyến lệ đã phục hồi. Nếu ngừng thuốc, lượng nước mắt có thể giảm trở lại, vì vậy bắt buộc phải điều chỉnh liều lượng sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ thú y.

Cả hai mắt đều bị hay chỉ một mắt bị?

KCS do miễn dịch thường xuất hiện ở cả hai mắt, mặc dù mức độ biểu hiện có thể khác nhau. Trong khi đó, KCS do nguyên nhân thần kinh (hội chứng Horner), chấn thương hoặc di chứng sau khi cắt bỏ tuyến mí mắt thứ ba thường chỉ ảnh hưởng đến một bên mắt. Ngay cả khi triệu chứng chỉ xuất hiện ở một mắt, bác sĩ vẫn sẽ kiểm tra cả mắt còn lại.

Omega 3 hay thực phẩm chức năng có giúp ích không?

Omega-3 hay các loại thực phẩm chức năng đơn thuần không thể điều trị bệnh KCS. Phác đồ điều trị tiêu chuẩn cho KCS là sử dụng thuốc nhỏ mắt như cyclosporin hoặc tacrolimus, còn thực phẩm chức năng chỉ được xem xét như một biện pháp hỗ trợ. Vì đã có các phương pháp điều trị được chứng minh hiệu quả, bạn nhất thiết phải tham khảo ý kiến bác sĩ thú y trước khi quyết định có cho chó dùng thực phẩm chức năng hay không.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 thực phẩm bổ sung cho mắt chó năm 2026

Tổng hợp những gợi ý hàng đầu và tiêu chí lựa chọn khi chăm sóc chó bị viêm màng bồ đào

7 nguyên tắc chăm sóc quan trọng sau khi xét nghiệm nước mắt (Schirmer) cho chó, do bác sĩ thú y chỉ định

Câu hỏi thường gặp về việc chăm sóc viêm bàng quang do căng thẳng ở mèo — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về nhiễm trùng đường tiết niệu mạn tính tái phát ở mèo — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về viêm thận và bể thận ở mèo — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về tình trạng protein niệu ở mèo — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần nắm rõ

Câu hỏi thường gặp về tình trạng tiểu nhiều và tiểu gấp ở mèo — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần nắm rõ

Câu hỏi thường gặp về phẫu thuật ghép bàng quang và niệu quản cho mèo — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về bàng quang thần kinh ở mèo — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Tài liệu tham khảo

[1] Esson DW, Calvarese S. Clinical Atlas of Canine and Feline Ophthalmic Disease, 2nd Ed. Wiley, 2022. Chapter 60: Keratoconjunctivitis Sicca

[2] Dodi PL. Immune-mediated keratoconjunctivitis sicca in dogs: current perspectives on management. Vet Med (Auckl). 2015;6:341-347

[3] Hendrix DV, Adkins EA, Ward DA, et al. An investigation comparing the efficacy of topical ocular application of tacrolimus and cyclosporine in dogs. Vet Med Int. 2011;2011:487592

[4] Haeussler DJ Jr. Improving the diagnosis of canine keratoconjunctivitis sicca. Vet Rec. 2019;184(22):676-677