Thích

Chia sẻ

Cách đọc kết quả xét nghiệm hormone cortisol

Quản lý cân nặngHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Tổng hợp dễ hiểu cho chủ nuôi về các loại xét nghiệm cortisol ở chó·mèo, mức bình thường, ý nghĩa khi cao hoặc thấp và các xét nghiệm tiếp theo.

Xét nghiệm cortisol là gì?

Xét nghiệm cortisol là xét nghiệm máu đo mức hormone căng thẳng do tuyến thượng thận tiết ra để xác định các bệnh lý hormone như hội chứng Cushing·bệnh Addison. Điều quan trọng nhất là không chỉ dựa vào nồng độ trong máu đơn thuần. Mức số có thể dao động lớn tùy theo căng thẳng·thời điểm, vì vậy cần kết hợp với các xét nghiệm chức năng như kích thích ACTH để chẩn đoán chính xác. Đừng khẳng định có bệnh hay không chỉ dựa vào một con số trên bảng kết quả.

Khi nào nên xét nghiệm?

Các bệnh lý hormone liên quan đến cortisol thường xuất hiện triệu chứng từ từ nên dễ bị nhầm lẫn với quá trình lão hóa. Nếu các dấu hiệu dưới đây kéo dài trên 2 tuần, hãy cân nhắc xét nghiệm. - Đa niệu đa khát: Uống nhiều nước hơn bình thường và lượng nước tiểu tăng lên - Tăng đột biến cảm giác thèm ăn: Vẫn đói dù đã ăn hết bữa - Phình bụng: Bụng phình to xuống và cơ bắp teo đi - Rụng lông·da mỏng: Rụng lông đối xứng hai bên và da trở nên mỏng - Suy nhược·nôn mửa: Trường hợp bệnh Addison có thể xảy ra mất nước·sốc đột ngột

So sánh các loại xét nghiệm cortisol

Hạng mục	Cortisol cơ bản	Xét nghiệm kích thích ACTH	Xét nghiệm ức chế dexamethasone liều thấp
Mục đích	Sàng lọc	Xác định Addison·Sàng lọc Cushing	Sàng lọc Cushing
Thời gian cần thiết	15 phút	1~2 giờ	8 giờ
Số lần lấy máu	1 lần	2 lần	3 lần
Độ chính xác	Thấp	Cao	Rất cao
Có cần nhịn ăn không	Không cần	Cần	Cần

Bác sĩ thú y chọn xét nghiệm tùy theo bệnh nghi ngờ và tình trạng vật nuôi

Cách xem phạm vi mức bình thường?

Mức cortisol có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm·đơn vị đo nên cần xem cùng 'phạm vi tham khảo' ghi trên kết quả. Tiêu chuẩn chung như sau. - Cortisol cơ bản: Khoảng 2~6 μg/dL là phạm vi bình thường - Sau kích thích ACTH: Thường 6~18 μg/dL là bình thường. Nếu vượt quá mức trên của phạm vi tham khảo (18 μg/dL) thì nghi ngờ Cushing, nếu sau kích thích vẫn không đạt mức dưới của phạm vi tham khảo (6 μg/dL) thì nghi ngờ Addison - Sau dùng dexamethasone: Lấy máu sau 4 giờ·8 giờ để kiểm tra xem cortisol đã được ức chế đủ xuống dưới phạm vi tham khảo bình thường chưa Theo sách giáo khoa nội khoa thú y, 'mẫu hình thay đổi trước sau xét nghiệm' quan trọng hơn một con số đơn lẻ trong chẩn đoán.

Điều cần lưu ý khi đọc kết quả

Đừng khẳng định bệnh chỉ dựa vào một mức cortisol duy nhất. Chỉ căng thẳng khi đến bệnh viện cũng có thể làm mức cortisol cơ bản dao động lớn. Ngoài ra, nếu gần đây dùng kem·thuốc hít·thuốc nhỏ mắt·thuốc uống chứa steroid, chúng có thể được hấp thu vào cơ thể, ức chế trục dưới đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận và làm sai lệch kết quả xét nghiệm chức năng tuyến thượng thận. Những thay đổi do steroid bên ngoài này chỉ trở lại bình thường khi từ từ ngừng thuốc để trục phục hồi. Vì vậy, cần báo cho bác sĩ thú y tất cả các loại thuốc đã dùng gần đây (bao gồm thuốc tai·thuốc da·thuốc nhỏ mắt) để có thể đọc kết quả chính xác.

Mức cao có ý nghĩa gì?

Nếu cortisol phản ứng quá mức vượt quá mức trên của phạm vi tham khảo bình thường (18 μg/dL) sau kích thích ACTH thì nghi ngờ hội chứng Cushing (tăng chức năng vỏ thượng thận). Cushing được chia thành hai loại lớn tùy theo vị trí nguyên nhân. - Phụ thuộc tuyến yên: U tuyến yên tiết quá nhiều ACTH khiến cả hai tuyến thượng thận cùng to lên - U tuyến thượng thận: U xuất hiện ở một bên tuyến thượng thận tạo ra cortisol một cách vô tổ chức Tuy nhiên, chỉ xét nghiệm kích thích ACTH không thể phân biệt hai loại này. Vì thuốc điều trị và việc phẫu thuật hoàn toàn khác nhau tùy loại, cần tìm thêm vị trí nguyên nhân bằng xét nghiệm ức chế dexamethasone liều cao (có thể phân biệt nguyên nhân ở khoảng 75% chó) hoặc siêu âm bụng.

Mức thấp có ý nghĩa gì?

Nếu cortisol phản ứng không đủ dưới mức dưới của phạm vi tham khảo bình thường (6 μg/dL) trong xét nghiệm kích thích ACTH thì nghi ngờ bệnh Addison (giảm chức năng vỏ thượng thận). Addison dễ bị nhầm lẫn với bệnh đường tiêu hóa vì triệu chứng như nôn·tiêu chảy·suy nhược rất phổ biến. Đặc biệt, nếu kèm theo mất cân bằng điện giải (tăng kali·giảm natri) có thể trở thành tình trạng cấp cứu gọi là 'khủng hoảng Addison'. Lúc này cần điều trị cấp cứu bằng truyền dịch·steroid nên phải đến bệnh viện ngay lập tức.

Khi kết quả xét nghiệm ở 'phạm vi mơ hồ'

Nếu kết quả xét nghiệm nằm ở ranh giới giữa bình thường và bất thường thì tái xét nghiệm sau 4~8 tuần hoặc tiến hành thêm các xét nghiệm chức năng khác. Đừng lo lắng vì một 'mức số mơ hồ' duy nhất, hãy cùng bác sĩ thú y tổng hợp triệu chứng lâm sàng·xét nghiệm hình ảnh·kết quả tái xét để đưa ra kết luận. Bắt đầu dùng thuốc điều trị vội vàng có thể làm hỏng chức năng tuyến thượng thận bình thường.

Chuẩn bị trước xét nghiệm và quản lý sau đó

Để tăng độ chính xác của xét nghiệm, hãy tuân thủ các điều sau. - Duy trì nhịn ăn: Nhịn ăn trước 8~12 giờ xét nghiệm, uống nước được - Sắp xếp thuốc đang dùng: Chuyển cho bác sĩ thú y danh sách steroid·thuốc chống co giật·thuốc ức chế miễn dịch đã uống trong tháng qua - Giảm thiểu căng thẳng: Mang theo chăn hoặc đồ chơi quen dùng vào ngày xét nghiệm có thể giảm sai lệch mức số Sau khi chẩn đoán, điều chỉnh liều thuốc bằng cách tái xét nghiệm cách nhau 3~6 tháng. Xem hướng dẫn quản lý hội chứng Cushing để biết chi tiết về điều trị Cushing.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-21

Câu hỏi thường gặp

Chi phí xét nghiệm cortisol khoảng bao nhiêu?

Tùy bệnh viện nhưng cortisol cơ bản khá rẻ, xét nghiệm kích thích ACTH có bao gồm phí thuốc nên cao hơn. Hãy hỏi bệnh viện bạn đến để biết số tiền chính xác.

Kết quả có ra ngay trong ngày xét nghiệm không?

Bệnh viện có thiết bị xét nghiệm nội viện thì ra trong 1~2 giờ. Nếu gửi phòng xét nghiệm bên ngoài có thể mất 2~3 ngày.

Mèo cũng được xét nghiệm theo cách tương tự không?

Nguyên tắc cơ bản giống nhau nhưng mèo ít gặp Cushing và thường đi kèm với tiểu đường. Phạm vi mức bình thường và tiêu chuẩn đọc kết quả cũng khác chó một chút.

Nếu kết quả bình thường thì có hoàn toàn yên tâm không?

Nếu triệu chứng vẫn tiếp tục có thể là giai đoạn đầu nên cân nhắc tái xét sau 4~8 tuần. Bệnh hormone diễn tiến từ từ nên một kết quả bình thường duy nhất không đảm bảo 'an toàn suốt đời'.

Lo lắng kết quả sai do căng thẳng ở bệnh viện.

Cortisol cơ bản bị ảnh hưởng nhưng xét nghiệm kích thích ACTH quan sát độ thay đổi trước sau khi dùng thuốc nên ảnh hưởng của căng thẳng ít hơn nhiều. Xét nghiệm chức năng đáng tin cậy hơn.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 thức ăn giảm cân cho chó năm 2026

Top 5 Snack Huấn Luyện Chó 2026 — Ít Calo·Kích Thước Nhỏ

So sánh thức ăn kê đơn giảm cân cho chó — Hill's r/d vs Royal Canin Satiety

Siêu âm mắt cho chó là gì? — Khi nào cần làm và cách đọc kết quả

Thủy tinh thể bị lệch ở chó là gì? — Thời điểm phẫu thuật khẩn cấp để ngăn ngừa mù lòa

Viêm giác mạc – kết mạc khô (KCS) ở chó là gì? — Làm sao nhận biết các triệu chứng thiếu nước mắt?

Khô mắt ở chó: Có nhất thiết phải dùng cyclosporine không? — Tổng hợp về hiệu quả và tác dụng phụ

Con chó nhà bạn có khối u ở mắt? — Dấu hiệu sớm của khối u nội nhãn và thời điểm cần đưa đến phòng khám thú y

Bệnh tăng huyết áp gây tổn thương võng mạc ở chó là gì? — Làm thế nào để ngăn ngừa tình trạng mù lòa đột ngột?

Nếu mắt của chó bị lồi ra — Xử lý cấp cứu proptosis và thời gian vàng

Tài liệu tham khảo

[1] Feldman EC, Nelson RW, Reusch C, Scott-Moncrieff JC. Canine and Feline Endocrinology, 4th Edition, Elsevier Saunders, 2015

[2] Ettinger SJ, Feldman EC, Cote E. Textbook of Veterinary Internal Medicine, 8th Edition, Elsevier, 2017

[3] Behrend EN et al., Diagnosis of spontaneous canine hyperadrenocorticism: 2012 ACVIM Consensus Statement, Journal of Veterinary Internal Medicine, 2013