Thích

Chia sẻ

Xét nghiệm nuôi cấy và độ nhạy vi khuẩn là gì? Khi nào cần làm và cách đọc kết quả

Miễn dịchHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Xét nghiệm nuôi cấy và độ nhạy vi khuẩn là xét nghiệm chuyên sâu để tìm vi khuẩn gây nhiễm trùng và lựa chọn kháng sinh hiệu quả nhất. Chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn thời điểm cần thiết và cách đọc kết quả.

Xét nghiệm nuôi cấy và độ nhạy vi khuẩn là gì?

Bác sĩ thú y đang lấy mẫu nuôi cấy vi khuẩn từ chó

Xét nghiệm nuôi cấy và độ nhạy vi khuẩn là xét nghiệm chuyên sâu nhằm xác định vi khuẩn gây bệnh bằng cách nuôi cấy mẫu bệnh phẩm lấy từ vùng nhiễm trùng, đồng thời đánh giá loại kháng sinh nào hiệu quả nhất đối với vi khuẩn đó. Việc lựa chọn kháng sinh chính xác là then chốt. Nếu sử dụng kháng sinh dựa trên kinh nghiệm chỉ qua triệu chứng, vi khuẩn kháng thuốc có thể tồn tại gây tái phát hoặc kéo dài thời gian điều trị, do đó trong các trường hợp nhiễm trùng lặp lại, nhiễm trùng nặng hoặc suy giảm miễn dịch, xét nghiệm này là tiêu chuẩn quyết định thành bại của việc điều trị.

Khi nào thì xét nghiệm này thực sự cần thiết?

Xét nghiệm này là bắt buộc trong các trường hợp nhiễm trùng không đáp ứng tốt với kháng sinh kinh nghiệm hoặc tái phát thường xuyên. Dưới đây là các trường hợp điển hình được khuyến nghị. - Viêm tai ngoài mãn tính: Khi tế bào học phát hiện trực khuẩn (vi khuẩn hình que), khi đã xác định cầu khuẩn nhưng không có đáp ứng sau nhiều lần điều trị, hoặc khi có kèm viêm tai giữa. Lưu ý, kết quả độ nhạy trong ống nghiệm của viêm tai ngoài có thể không khớp với đáp ứng điều trị thực tế trong cơ thể (đặc biệt khi điều trị bôi tại chỗ), do đó việc diễn giải kết quả nuôi cấy bắt buộc phải do bác sĩ thú y đánh giá cùng với các dấu hiệu lâm sàng. - Viêm da mủ tái phát: Khi không có cải thiện dù đã thay đổi kháng sinh - Nhiễm trùng đường tiết niệu dưới: Khi tái phát trong thời gian ngắn sau điều trị - Nhiễm trùng vết thương hoặc áp xe sau phẫu thuật: Khi dịch mủ đục hoặc có mùi hôi - Nghi ngờ viêm phổi hoặc nhiễm trùng huyết: Khi ở trạng thái nhiễm trùng toàn thân nặng - Thú cưng suy giảm miễn dịch: Trường hợp mắc bệnh Cushing, tiểu đường hoặc đang điều trị hóa trị

Mẫu bệnh phẩm được lấy như thế nào?

Phương pháp lấy mẫu phụ thuộc vào vị trí nhiễm trùng. Mẫu phải được lấy trước khi sử dụng kháng sinh để đảm bảo kết quả chính xác. - Viêm tai ngoài: Lấy dịch tiết từ sâu trong ống tai ngoài bằng tăm bông vô trùng - Nhiễm trùng da: Chọc vỡ mụn mủ bằng kim vô trùng để lấy dịch bên trong (vảy da hoặc tổn thương bề mặt dễ bị nhiễm khuẩn gây nhiễu) - Nước tiểu: Chọc bàng quang (lấy trực tiếp từ bàng quang bằng kim vô trùng) là tiêu chuẩn, trong khi nước tiểu tự nhiên (nước tiểu giữa dòng) có thể bị nhiễm tế bào và vi khuẩn từ đường tiết niệu dưới nên cần thận trọng khi diễn giải - Nuôi cấy máu: Nếu nghi ngờ nhiễm trùng huyết, việc lấy mẫu vô trùng ở giai đoạn đầu chẩn đoán là cần thiết vì kết quả có thể mất vài ngày dẫn đến chậm trễ điều trị - Vết thương·Áp xe: Không dùng tăm bông bề mặt mà phải lấy mô sâu và dịch mủ sau khi xử lý vô trùng

Hình ảnh lấy nước tiểu từ bàng quang mèo dưới hướng dẫn siêu âm

Bắt buộc phải thông báo nếu đang dùng kháng sinh trước khi xét nghiệm

Nếu đang dùng kháng sinh, vi khuẩn có thể không phát triển tốt dẫn đến kết quả 'nuôi cấy âm tính'. Khi đó, dù thực tế có vi khuẩn gây nhiễm trùng nhưng không tìm được nguyên nhân khiến việc điều trị bị rối loạn. Nếu có thể, nên ngưng dùng kháng sinh đủ thời gian trước khi lấy mẫu, tuy nhiên thời gian ngưng thích hợp phụ thuộc vào tình trạng nhiễm trùng và loại thuốc sử dụng nên bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ thú y. Trong trường hợp nhiễm trùng nặng, có thể lấy mẫu trong khi đang dùng thuốc theo quyết định của bác sĩ thú y. Hãy thông báo cho bác sĩ thú y tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng và bệnh nền đang sử dụng.

Mất bao lâu để có kết quả xét nghiệm?

Vi khuẩn hiếu khí thông thường mất tối thiểu 48 giờ sau khi nhận mẫu, và có thể kéo dài đến 7 ngày nếu cần thêm quá trình nuôi cấy chọn lọc hoặc nuôi cấy lại rộng. Các vi khuẩn cần điều kiện nuôi cấy đặc biệt như Mycobacteria, vi nấm phải được gửi đến cơ quan xét nghiệm chuyên môn và có thể mất nhiều thời gian hơn đáng kể để có kết quả. Sau khi nuôi cấy xong, xét nghiệm độ nhạy sẽ được thực hiện tiếp theo bằng cách đặt nhiều đĩa kháng sinh lên vi khuẩn đã tách biệt để đo khả năng không phát triển với loại thuốc nào. Trong khi chờ kết quả, bác sĩ thú y sẽ kê đơn kháng sinh kinh nghiệm trước, sau đó chuyển sang loại thuốc hiệu quả nhất khi có kết quả.

Tiêu chuẩn diễn giải kết quả độ nhạy

Hạng mục	Ký hiệu	Ý nghĩa	Diễn giải lâm sàng
S (Susceptible)	Có độ nhạy	Kỳ vọng hiệu quả điều trị với liều tiêu chuẩn	Lựa chọn ưu tiên số 1
I (Intermediate)	Trung gian	Chỉ có thể hiệu quả với liều cao hoặc tại vùng tập trung	Lựa chọn thay thế
R (Resistant)	Kháng thuốc	Hầu như không hiệu quả, nguy cơ thất bại điều trị cao	Cấm sử dụng

Tiêu chuẩn đánh giá của Viện Tiêu chuẩn Kiểm tra Lâm sàng Hoa Kỳ (CLSI) cho thú y

Những điều bắt buộc phải kiểm tra khi đọc kết quả

Trên kết quả sẽ có tên vi khuẩn đã tách biệt, số lượng vi khuẩn (số khuẩn lạc) và bảng độ nhạy (S/I/R). Các điểm cần kiểm tra như sau. - Loại vi khuẩn: Là vi khuẩn nào như E. coli, tụ cầu, Pseudomonas... - Đơn độc khuẩn vs Hỗn hợp khuẩn: Nhiễm trùng hỗn hợp sẽ phức tạp hơn trong điều trị - Ưu tiên phổ hẹp trong các thuốc có ký hiệu S: Để phòng ngừa kháng thuốc - Ký hiệu MRSA·MRSP: Vi khuẩn kháng methicillin cần quản lý đặc biệt - So sánh với kết quả trước đó: Theo dõi xem tình trạng kháng thuốc có tăng lên không Bác sĩ thú y sẽ quyết định lịch trình và liều lượng dùng thuốc dựa trên cân nặng và chức năng cơ quan, vì vậy chủ nuôi bắt buộc phải mang kết quả đến phòng khám.

Bác sĩ thú y đang xem xét kết quả nuôi cấy vi khuẩn

Nếu phát hiện vi khuẩn kháng đa thuốc (siêu vi khuẩn)

Nếu kết quả cho thấy MRSA (tụ cầu vàng kháng methicillin), MRSP, hoặc Pseudomonas kháng đa thuốc thì kháng sinh thông thường sẽ không hiệu quả. Có nguy cơ lây truyền giữa người và thú cưng nên cần cách ly, vệ sinh tay và quản lý chất thải. Việc điều trị sẽ kéo dài với số ít loại thuốc còn độ nhạy, nếu bản thân chủ nuôi bị suy giảm miễn dịch hoặc có vết thương thì cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị. Không tự ý ngừng hoặc thay đổi kháng sinh.

Lưu ý trong quá trình điều trị và thời điểm xét nghiệm lại

Dùng thuốc theo kết quả độ nhạy nhưng phải uống đủ liều đến hết thời gian kê đơn để vi khuẩn hoàn toàn biến mất. Nếu ngừng giữa chừng vì triệu chứng đã cải thiện, vi khuẩn còn sót lại sẽ phát triển tính kháng thuốc và gây tái phát. Đối với nhiễm trùng đường tiết niệu và da mãn tính, an toàn hơn là kiểm tra xem vi khuẩn đã thực sự biến mất chưa bằng xét nghiệm nuôi cấy lại theo quyết định của bác sĩ thú y sau khi kết thúc điều trị. Liên quan đến vấn đề này, tham khảo thêm phương pháp quản lý viêm bàng quang tái phát ở chó sẽ rất hữu ích.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-26

Câu hỏi thường gặp

Chi phí xét nghiệm nuôi cấy vi khuẩn khoảng bao nhiêu?

Chi phí xét nghiệm nuôi cấy và độ nhạy vi khuẩn thông thường chênh lệch lớn tùy thuộc vào bệnh viện hoặc phòng thí nghiệm bên ngoài được gửi xét nghiệm. Vui lòng liên hệ bệnh viện khám để biết số tiền chính xác. Chúng tôi không cung cấp số tiền không có nguồn gốc.

Có thể tự lấy mẫu tại nhà và mang đến không?

Không khuyến nghị. Việc lấy mẫu vô trùng và dụng cụ vô trùng là bắt buộc nên dễ bị nhiễm khuẩn. Lấy mẫu ngay tại bệnh viện là chính xác nhất.

Nếu nuôi cấy âm tính nhưng triệu chứng vẫn tiếp diễn thì phải làm sao?

Có thể do đang dùng kháng sinh hoặc là vi khuẩn kỵ khí/nội bào nên không phát triển trong nuôi cấy thông thường. Cân nhắc thêm xét nghiệm nuôi cấy đặc biệt, xét nghiệm PCR hoặc sinh thiết mô.

Mèo cũng làm cùng xét nghiệm này không?

Đúng vậy, tiến hành theo cùng nguyên lý với chó. Đặc biệt xét nghiệm nuôi cấy và độ nhạy rất quan trọng trong bệnh đường tiết niệu dưới và viêm mũi mãn tính ở mèo.

Có cần tiếp tục dùng kháng sinh trong khi chờ kết quả xét nghiệm không?

Với nhiễm trùng nặng, dùng kháng sinh kinh nghiệm trước, sau khi có kết quả thì chuyển sang loại thuốc hiệu quả nhất. Không tự ý ngừng thuốc.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

So sánh bệnh viện thú y cấp 1 và cấp 2

Tác dụng và hướng dẫn bổ sung Vitamin C

7 giống chó chân ngắn hàng đầu

Câu hỏi thường gặp về nhiễm trùng đường hô hấp do nấm (Aspergillus) ở chó — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về chứng giãn vòm miệng ở chó — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về thoát vị cơ hoành ở chó — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Viêm mũi mãn tính và dịch tiết mũi ở chó: Những câu hỏi thường gặp — Điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về chẩn đoán phân biệt ho mãn tính ở chó — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về nội soi phế quản cho chó — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Câu hỏi thường gặp về thuốc giãn phế quản cho chó — Những điều cốt lõi mà chủ nuôi cần biết

Tài liệu tham khảo

[1] Greene CE, Infectious Diseases of the Dog and Cat, 4th Ed

[2] Sykes JK, Canine and Feline Infectious Diseases, 1st Ed

[3] CLSI VET01-S, Performance Standards for Antimicrobial Disk and Dilution Susceptibility Tests for Bacteria Isolated from Animals