Thích

Chia sẻ

Xét nghiệm kích thích ACTH (chẩn đoán Cushing)

Quản lý cân nặngHỏi & ĐápDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Xét nghiệm kích thích ACTH là xét nghiệm máu tiêu chuẩn để đánh giá chức năng tuyến thượng thận và chẩn đoán hội chứng Cushing. Chúng tôi đã tổng hợp quy trình trước và sau xét nghiệm cũng như tiêu chuẩn diễn giải.

Xét nghiệm kích thích ACTH là gì?

Bác sĩ thú y và chú chó đang chuẩn bị cho xét nghiệm kích thích ACTH

Xét nghiệm kích thích ACTH là xét nghiệm máu xác định xem có mắc hội chứng Cushing hay không bằng cách tiêm hormone kích thích (ACTH) vào tuyến thượng thận và đo sự thay đổi nồng độ cortisol. Chẩn đoán phân biệt chính xác là then chốt. Xét nghiệm này được thực hiện ở giai đoạn xác nhận sau các xét nghiệm máu và nước tiểu cơ bản khi có các triệu chứng nghi ngờ Cushing như uống nhiều nước, bụng xệ, rụng lông. Có thể áp dụng cho cả chó và mèo, nhưng thường được sử dụng phổ biến hơn ở chó.

Tại sao phải làm xét nghiệm ACTH?

Hội chứng Cushing là bệnh lý do tuyến thượng thận tiết quá nhiều cortisol gây ra các triệu chứng uống nhiều nước, tăng lượng nước tiểu, bụng xệ và rụng lông đối xứng hai bên. Chỉ xét nghiệm máu đơn thuần khó có thể xác nhận chính xác. Xét nghiệm ACTH được sử dụng cho cả chẩn đoán Cushing và theo dõi phản ứng thuốc trong quá trình điều trị vì nó kiểm tra trực tiếp cách tuyến thượng thận phản ứng với kích thích. Sách giáo khoa nội khoa thú y cũng giải thích rằng xét nghiệm này hữu ích trong việc phân biệt Cushing do người gây ra (do steroid).

Quy trình xét nghiệm diễn ra như thế nào?

Xét nghiệm kích thích ACTH được thực hiện qua 2 lần lấy máu. Thông thường, bạn sẽ để thú cưng ở bệnh viện khoảng nửa ngày.

Giai đoạn	Nội dung	Thời gian
1. Kiểm tra chuẩn bị	Kiểm tra trước về việc nhịn ăn theo chỉ định của bác sĩ; uống nước tự do	Ngày xét nghiệm
2. Lấy máu cơ bản	Đo cortisol (Baseline) trước khi kích thích	0 phút
3. Tiêm ACTH	Tiêm tĩnh mạch ACTH tổng hợp (Cosyntropin) (hoặc tiêm bắp gel ACTH)	0 phút
4. Lấy máu sau kích thích	Đo lại cortisol sau 1 giờ (60 phút) tiêm	60 phút
5. Diễn giải kết quả	So sánh hai chỉ số để đưa ra kết luận	1~3 ngày

Bảng trên là giao thức chung cho chó và mèo. Bản thân xét nghiệm kích thích ACTH có thể bắt đầu vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, nhưng có thể yêu cầu nhịn ăn tùy thuộc vào các mục xét nghiệm máu được thực hiện cùng lúc, vì vậy hãy xác nhận với bác sĩ thú y trước.

Kết quả được diễn giải như thế nào?

Nếu nồng độ cortisol sau kích thích cao hơn giới hạn trên của tiêu chuẩn phòng thí nghiệm, tuyến thượng thận được coi là phản ứng quá mức (exaggerated response) và nghi ngờ mắc Cushing. Ngược lại, nếu gần như không có phản ứng hoặc thấp hơn giới hạn dưới của tiêu chuẩn, hãy nghi ngờ bệnh Addison (suy giảm chức năng tuyến thượng thận) hoặc Cushing do người gây ra (do steroid). - Phản ứng bình thường: Cortisol sau kích thích nằm trong khoảng tham chiếu (reference interval) của phòng thí nghiệm - Nghi ngờ Cushing: Cortisol sau kích thích cho thấy phản ứng quá mức vượt quá giới hạn trên của khoảng tham chiếu - Nghi ngờ Addison: Phản ứng không đủ ở cả trước và sau kích thích, đều dưới giới hạn dưới của tiêu chuẩn Tiêu chuẩn nồng độ cortisol có thể khác nhau một chút tùy thuộc vào thiết bị đo và phòng thí nghiệm (assay) được sử dụng, do đó khoảng tham chiếu được cung cấp cùng với kết quả và diễn giải cuối cùng của bác sĩ thú y phụ trách là quan trọng nhất.

Những điều cần báo trước khi xét nghiệm

Nếu đã sử dụng kem bôi, thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống chứa steroid (prednisolone, dexamethasone, v.v.) trong vòng 1 tháng qua, bạn bắt buộc phải báo cho bác sĩ thú y. Thành phần steroid có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm ACTH, dẫn đến bỏ sót hoặc chẩn đoán quá mức hội chứng Cushing. Các thành phần này cũng có thể có trong kem bôi da hoặc dung dịch vệ sinh tai, vì vậy đừng khẳng định 'không dùng bất kỳ loại thuốc nào' mà hãy chia sẻ toàn bộ lịch sử sử dụng.

Chi phí và thời gian xét nghiệm

Chi phí xét nghiệm kích thích ACTH thay đổi tùy thuộc vào bệnh viện, khu vực và loại chế phẩm ACTH tổng hợp được sử dụng. Bản thân xét nghiệm mất khoảng 1 giờ nhưng nhập viện nửa ngày bao gồm thời gian chờ và chuẩn bị là phổ biến. Kết quả thường có trong vòng 1~3 ngày. Hội chứng Cushing thường cần tái khám định kỳ 3~6 tháng sau khi chẩn đoán để theo dõi phản ứng thuốc, vì vậy tốt nhất nên tư vấn trước về chi phí quản lý dài hạn.

Chủ nuôi đang chờ cùng thú cưng trong phòng chờ của bệnh viện thú y

Điểm chuẩn bị cho chủ nuôi vào ngày xét nghiệm

Cần kiểm tra trước hướng dẫn của bệnh viện về việc nhịn ăn. Bản thân xét nghiệm kích thích ACTH có thể bắt đầu vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, nhưng có thể cần nhịn ăn tùy thuộc vào các mục xét nghiệm máu thông thường được thực hiện cùng lúc. Đối với thú cưng mắc bệnh tiểu đường, cần phối hợp trước với bác sĩ thú y về thời gian nhịn ăn và thời gian tiêm insulin để tránh hạ đường huyết. - Việc nhịn ăn: Theo chỉ định của bác sĩ thú y (bắt buộc kiểm tra trước trước xét nghiệm) - Ghi chú thuốc đang dùng: Bao gồm tất cả thuốc tim, khớp, da - Lịch sử sử dụng steroid gần đây: Bao gồm cả kem bôi và thuốc nhỏ mắt - Thời điểm bắt đầu triệu chứng: Từ khi nào uống nhiều nước, rụng lông - Tiện lợi di chuyển: Cũi vận chuyển, chăn, đồ ăn nhẹ (dùng sau xét nghiệm)

Không chỉ dừng lại ở xét nghiệm ACTH

Xét nghiệm kích thích ACTH là công cụ quan trọng trong chẩn đoán Cushing nhưng không thể xác nhận 100% chỉ với một mình nó. Tùy thuộc vào kết quả, có thể cần các xét nghiệm bổ sung như xét nghiệm ức chế dexamethasone liều thấp, siêu âm bụng, CT. Đặc biệt, để phân biệt là khối u tuyến thượng thận hay Cushing do tuyến yên thì xét nghiệm hình ảnh gần như bắt buộc. Nếu bác sĩ thú y khuyên làm xét nghiệm bổ sung, hãy yêu cầu giải thích 'tại sao cần thiết' trước.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-26

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc phải làm xét nghiệm ACTH khi đói không?

Bản thân xét nghiệm kích thích ACTH có thể bắt đầu vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Tuy nhiên, tùy thuộc vào các mục xét nghiệm máu thông thường được thực hiện cùng lúc, có thể cần nhịn ăn, vì vậy hãy chắc chắn xác nhận với bác sĩ thú y về việc nhịn ăn vào ngày trước xét nghiệm. Có thể uống nước như bình thường.

Thú cưng có bị đau hoặc khó chịu trong quá trình xét nghiệm không?

Chỉ có 2 lần lấy máu và 1 lần tiêm nên không đau nhiều. Tuy nhiên, thú cưng nhạy cảm có thể bị căng thẳng, vì vậy mang theo chăn hoặc đồ ăn nhẹ quen thuộc sẽ rất hữu ích.

Nếu kết quả ra 'vùng xám' không rõ ràng thì làm sao?

Nếu chỉ số sau kích thích nằm gần tiêu chuẩn, sẽ tiến hành thêm xét nghiệm ức chế dexamethasone liều thấp. Kết hợp triệu chứng và kết quả siêu âm để đưa ra quyết định cuối cùng.

Mèo cũng làm xét nghiệm ACTH không?

Có, nhưng hội chứng Cushing ở mèo hiếm gặp hơn nhiều so với chó. Giao thức tiêu chuẩn cũng được sử dụng cho mèo: lấy máu cơ bản trước kích thích như chó, sau đó tiêm tĩnh mạch ACTH tổng hợp (Tetracosactide hoặc Cosyntropin) và lấy máu lại sau 1 giờ (60 phút) để đo cortisol.

Có cần làm lại xét nghiệm ACTH ngay cả khi đang dùng thuốc sau xét nghiệm không?

Có. Nếu đang dùng thuốc điều trị Cushing như trilostane, cần tái khám định kỳ 3~6 tháng để điều chỉnh liều thuốc. Thời điểm chính xác để thực hiện xét nghiệm theo dõi (bắt đầu xét nghiệm sau bao nhiêu giờ dùng thuốc) khác nhau tùy theo giao thức của bệnh viện, vì vậy hãy xác nhận với bác sĩ thú y trước.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 thức ăn giảm cân cho chó năm 2026

Top 5 Snack Huấn Luyện Chó 2026 — Ít Calo·Kích Thước Nhỏ

So sánh thức ăn kê đơn giảm cân cho chó — Hill's r/d vs Royal Canin Satiety

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế ở chó là gì? — Từ nguyên nhân đến thời điểm can thiệp hành vi và điều trị

Taenia (sán dây) ở mèo đến từ đâu? — Tổng hợp về mối liên hệ với nhiễm bọ chét và thời điểm tẩy giun

Giun móc chó là gì? — Tại sao gây thiếu máu và sụt cân

Chó có ăn được hạt macadamia không? — Triệu chứng ngộ độc và cách xử lý khẩn cấp

Bệnh Addison ở chó là gì? — Cấp cứu sốc và quản lý hormone suốt đời

Mùi hôi miệng ở mèo có phải là dấu hiệu của ung thư không? — Triệu chứng nghi ngờ ung thư biểu mô tế bào vảy khoang miệng và danh sách kiểm tra phát hiện sớm

Phòng ngừa khối u tuyến vú ở chó — Thời điểm triệt sản và hiệu quả giảm tỷ lệ mắc

Tài liệu tham khảo

[1] Feldman EC, Nelson RW, Reusch CE, Scott-Moncrieff JC. Canine and Feline Endocrinology, 4th Edition, Saunders, 2015

[2] Ettinger SJ, Feldman EC, Cote E. Textbook of Veterinary Internal Medicine, 8th Edition, Elsevier, 2017

[3] Behrend EN, et al. Diagnosis of spontaneous canine hyperadrenocorticism: 2012 ACVIM Consensus Statement. J Vet Intern Med, 2013