Thích

Chia sẻ

Bại liệt do ve (Độc tố thần kinh của ve thật)

Da/LôngCẩm nang bệnh lýDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bệnh cấp cứu bắt đầu từ tê liệt chân sau do độc tố thần kinh tiết ra từ ve thật. Hầu hết đều hồi phục nếu chỉ loại bỏ ve, nhưng nếu tiến triển đến tê liệt cơ hô hấp thì tính mạng sẽ nguy hiểm.

Bại liệt do ve là gì?

Bại liệt do ve ở chó là bệnh cấp cứu thần kinh khiến cơ thể dần dần mất sức do độc tố thần kinh tiết ra từ tuyến nước bọt (nước bọt) của ve thật khi hút máu, chặn tín hiệu truyền dẫn tại điểm tiếp hợp thần kinh-cơ. Bệnh này được báo cáo nhiều nhất tại Mỹ và Úc. Điều thực sự quan trọng là loại bỏ ve nhanh chóng. Mất sức thường bắt đầu từ chân sau, lan lên chân trước và cơ hô hấp trong 1~3 ngày, nếu cơ hô hấp bị tê liệt thì tính mạng có thể gặp nguy hiểm. Vì vậy, nếu chó đột ngột đi loạng choạng hoặc ngồi bệt sau khi đi dạo trên bãi cỏ, đừng quan sát ở nhà mà hãy đưa đến bệnh viện ngay lập tức.

Tại sao lại xảy ra bại liệt do ve?

Một số loài ve thật (ví dụ: ve bại liệt Ixodes holocyclus ở Úc) tiết độc tố thần kinh từ tuyến nước bọt trong khi hút máu. Độc tố này ngăn chặn quá trình dẫn truyền thần kinh xảy ra ở đầu dây thần kinh ngoại vi (phía trước synap), khiến cơ không nhận được tín hiệu co cơ chính xác. Do đó, bại liệt do ve được phân loại là rối loạn 'trước synap (presynaptic)' tại điểm tiếp hợp thần kinh-cơ. Vì triệu chứng chỉ xuất hiện khi ve bám và hút máu trong một khoảng thời gian nhất định để độc tố tích tụ đủ trong cơ thể, nếu phát hiện sớm và loại bỏ thì triệu chứng sẽ không tiến triển hoặc hồi phục nhanh hơn. Ve đặc biệt cần cẩn thận vào mùa ấm áp khi hoạt động ngoài trời diễn ra thường xuyên.

Hãy nghi ngờ nếu thấy các triệu chứng này

Bại liệt do ve có đặc điểm là bại liệt đi lên bắt đầu từ chân sau và lan lên chân trước, cơ hô hấp. - Mất sức chân sau: Đột ngột ngồi bệt hoặc lê chân như thể chân mất sức - Đi lại bất thường: Loạng choạng và không giữ được thăng bằng - Thay đổi giọng nói: Tiếng sủa bị khàn hoặc hầu như không ra tiếng - Khó nuốt: Khó nuốt nước, thức ăn và chảy nước dãi - Khó thở: Hơi thở nông và nhanh, thở hổn hển khi nằm - Giãn đồng tử: Phản ứng với ánh sáng chậm lại

Hãy đến phòng cấp cứu ngay lập tức trong trường hợp này

Các tình huống dưới đây là dấu hiệu cấp cứu có thể dẫn đến ngừng thở trong vài giờ. Đừng quan sát ở nhà mà hãy di chuyển ngay đến bệnh viện thú y cấp cứu 24 giờ. - Cả bốn chân đều mất sức không thể đứng dậy - Hơi thở trở nên nông và nhanh hoặc há miệng thở hổn hển - Màu lưỡi, nướu nhợt nhạt hoặc xanh xao - Chảy quá nhiều nước dãi và không thể nuốt - Ý thức mờ mịt hoặc phản ứng chậm chạp

Bệnh viện sẽ chẩn đoán như thế nào

Chẩn đoán bại liệt do ve bắt đầu bằng việc kiểm tra kỹ lưỡng toàn thân để tìm ve. Chúng thường bám ở những nơi lông che khuất như bên trong tai, nếp gấp cổ, nách, bẹn, giữa các ngón chân. Bác sĩ thú y sẽ đưa ra chẩn đoán lâm sàng dựa trên tổng hợp biểu hiện bại liệt đi lên, việc phát hiện ve và lịch sử hoạt động ngoài trời gần đây. Có thể bổ sung xét nghiệm máu, kiểm tra thần kinh và chụp chiếu hình ảnh nếu cần để phân biệt với nhược cơ nặng, ngộ độc botulism, bệnh đĩa đệm.

Điều trị trước hết là loại bỏ ve

Trọng tâm của điều trị là loại bỏ hoàn toàn ve gây bệnh. Bác sĩ thú y sẽ nhổ ve bằng cơ học hoặc áp dụng thành phần diệt ve (Fluralaner, Fipronil, v.v.) lên toàn thân để tiêu diệt cả những con ve ẩn náu. Triệu chứng thường cải thiện dần trong vòng 24~72 giờ sau khi loại bỏ. Những chú chó bị suy hô hấp sẽ được cung cấp oxy, truyền dịch, hỗ trợ máy thở nếu cần, và nếu khó nuốt thì cần nhịn ăn và nuôi dưỡng qua ống để ngăn ngừa viêm phổi hít.

Bàn tay bác sĩ thú y dùng kẹp nhổ ve để loại bỏ ve

So sánh sản phẩm phòng ngừa ve

Hạng mục	Thuốc bôi Spot-on	Thuốc uống (dạng nhai)	Vòng cổ phòng ve
Ví dụ thành phần chính	Fipronil, Permethrin	Fluralaner, Afoxolaner	Deltamethrin, Imidacloprid
Thời gian duy trì	Khoảng 4 tuần	Khoảng 4~12 tuần	Khoảng 6~8 tháng
Hiệu quả xua đuổi	Có (nhóm Pyrethroid)	Không (chết sau khi hút máu)	Có
Ảnh hưởng bơi lội, tắm rửa	Có ảnh hưởng	Không ảnh hưởng	Khác nhau tùy sản phẩm
Lưu ý hộ gia đình sống chung với mèo	Cấm Permethrin	Tương đối an toàn	Bắt buộc kiểm tra thành phần

Thành phần và giới hạn tuổi khác nhau tùy sản phẩm, bắt buộc tham khảo ý kiến bác sĩ thú y trước khi chọn. Tổng hợp theo tiêu chuẩn sách giáo khoa da liễu thú y

Nếu phát hiện ve ở nhà

Nếu dùng tay trần bóp ve hoặc làm vỡ thân ve thì nội dung tuyến nước bọt có thể bị đẩy vào sâu hơn, vì vậy tuyệt đối không được bóp nát thân ve. Dùng kẹp hoặc dụng cụ nhổ ve, nắm sát da ở phần đầu (phần miệng) và kéo ra từ từ, đều đặn để nhổ thẳng. Nếu nhổ không khéo làm xoay thì phần miệng có thể còn lại trong da dẫn đến kích ứng, nhiễm trùng, áp-xe nên cần chú ý. Ve đã nhổ nên bảo quản trong hộp kín và mang đến bệnh viện sẽ giúp ích cho việc xác định loài. Khử trùng vết cắn và quan sát kỹ xem có thay đổi như sốt, biếng ăn, đi lại bất thường trong vài ngày sau đó không.

Lưu ý theo giống và môi trường

Chó thường đi dạo ở núi, bãi cỏ và các giống thuộc dòng Collie (Border Collie, Shetland Sheepdog, v.v. liên quan đến gen nhạy cảm thuốc) có thể bị hạn chế về thuốc ve có thể sử dụng. Bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để chọn thành phần an toàn. Ngoài ra, trong các hộ gia đình sống chung với mèo, tuyệt đối không được sử dụng sản phẩm thuộc nhóm Permethrin. Có thể gây ngộ độc chết người cho mèo.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-04-28

Câu hỏi thường gặp

Chỉ cần một con ve bám cũng có thể gây bại liệt không?

Có, có thể. Lượng độc tố tiết ra khác nhau tùy cá thể và loài ve, nên ngay cả khi chỉ một con bám thì chó nhạy cảm cũng có thể xuất hiện triệu chứng bại liệt. Việc loại bỏ ngay lập tức khi phát hiện là quan trọng.

Triệu chứng biến mất ngay sau khi nhổ ve không?

Hầu hết cải thiện dần trong vòng 24~72 giờ. Đừng lo lắng ngay cả khi chưa thể chạy nhảy được, hãy quan sát từng bước xem hơi thở có dễ chịu hơn và sức chân có trở lại không. Nếu sau 3 ngày không có cải thiện thì cần tái khám.

Đã cho uống thuốc phòng ngừa nhưng vẫn có thể bị ve cắn không?

Thuốc phòng ngừa uống không có hiệu quả xua đuổi nên ve có thể bám tạm thời, nhưng sẽ chết khi bắt đầu hút máu. Tuy nhiên, nếu khoảng thời gian trống kéo dài thì hiệu quả bảo vệ sẽ giảm nên bắt buộc phải tuân thủ chu kỳ dùng thuốc.

Bại liệt do ve và triệu chứng đĩa đệm trông giống nhau. Làm sao phân biệt?

Bại liệt do ve có đặc điểm là cả hai chân cùng lúc mất sức và nhanh chóng lan lên chân trước, hô hấp. Đĩa đệm thường kèm theo đau và một bên thường nặng hơn. Vì khó phân biệt nên bắt buộc phải được chẩn đoán phân biệt tại bệnh viện.

Sau khi đi dạo về nhà thì kiểm tra như thế nào?

Dùng tay vuốt lông và kiểm tra kỹ bên trong tai, cổ, nách, bẹn, giữa các ngón chân. Nếu có phần cảm giác như hạt đậu nhỏ thì có khả năng là ve. Chải lông cùng lúc cũng giúp ích cho việc phát hiện sớm.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 dầu gội y tế cho chó — Viêm da mủ·Nhiễm khuẩn

Top 5 loại dầu gội dược liệu cho chó bị viêm da do nấm men, do bác sĩ thú y chọn lọc — giúp giảm ngứa và kiểm soát nhờn

5 sản phẩm dầu cá Omega-3 được khuyên dùng cho chó — So sánh hàm lượng EPA và DHA

Nguy cơ từ một viên bổ sung dinh dưỡng — Triệu chứng ngộ độc vitamin D ở mèo và cách xử trí khẩn cấp

Nếu mèo nhà bạn tiếp xúc với thuốc trừ sâu organophosphate — từ triệu chứng ngộ độc đến sơ cứu và giải độc

Nếu chó của bạn đã ăn phải thuốc diệt ký sinh trùng — Triệu chứng ngộ độc phospho hữu cơ và thời điểm xử trí cấp cứu

Nếu mèo nhà bạn đã ăn phải thuốc diệt ốc sên — Triệu chứng ngộ độc metaldehyde và cách xử trí khẩn cấp

Nếu cún cưng của bạn nuốt phải đồng xu — Triệu chứng ngộ độc kẽm, lượng tiêu thụ nguy hiểm và cách phòng ngừa

Mèo liên tục nôn và uể oải — Dấu hiệu cảnh báo ngộ độc chì và thời điểm điều trị

Nếu chó của bạn nuốt phải ibuprofen — triệu chứng ngộ độc, sơ cứu khẩn cấp và liều lượng nguy hiểm

Tài liệu tham khảo

[1] BSAVA Manual of Canine and Feline Dermatology, 4th Edition — Chapter on Ectoparasites and Tick Control

[2] Principles and Practices of Canine and Feline Clinical Parasitic Diseases — Tick-borne Diseases Section

[3] Ettinger's Textbook of Veterinary Internal Medicine, 8th Edition — Neuromuscular Junction Disorders

[4] Shoorijeh S.J. et al., Seasonal frequency of ectoparasite infestation in dogs, Turkish Journal of Veterinary and Animal Sciences, 2008