Thích

Chia sẻ

우리 강아지 갑자기 열나고 노래졌다면 — 바베시아 발열·황달 신호와 치료

Chó đột ngột sốt và vàng da — Dấu hiệu sốt·vàng da do Babesia và điều trị

Nhiễm khuẩn/Ký sinh trùngCẩm nang bệnh lýDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Nhiễm Babesia ở chó là bệnh ký sinh trùng máu do bọ ve cắn phá hủy hồng cầu. Sốt·vàng da·thay đổi màu nước tiểu là dấu hiệu cấp cứu, điều trị bằng thuốc chống ký sinh trùng sớm sau chẩn đoán là then chốt.

Nhiễm Babesia ở chó là gì?

Nhiễm Babesia ở chó là bệnh ký sinh trùng máu do động vật nguyên sinh (Babesia) xâm nhập vào hồng cầu qua vết cắn của bọ ve, phá hủy hồng cầu gây thiếu máu·vàng da. Chẩn đoán và điều trị nhanh quyết định tỷ lệ sống sót là điều thực sự quan trọng. Thông thường sau khi bị bọ ve cắn 1~3 tuần (thời gian ủ bệnh khoảng 10~12 ngày), nếu xuất hiện sốt·suy nhược·nước tiểu màu nâu đen thì coi là tình trạng cấp cứu và phải đến ngay bệnh viện thú y. Mức độ triệu chứng khác nhau tùy theo loài (species), đặc biệt loài nhỏ (B. gibsoni) có độc lực cao nên điều trị khó khăn hơn.

Nguyên nhân và quá trình phát bệnh

Nguyên nhân là khi bọ ve (chủ yếu là bọ ve nhỏ, bọ ve nâu ở chó, v.v.) hút máu, động vật nguyên sinh Babesia xâm nhập vào cơ thể chó qua tuyến nước bọt. Động vật nguyên sinh xâm nhập vào hồng cầu, phân chia·sinh sôi và phá vỡ hồng cầu. Trong quá trình này, số lượng hồng cầu giảm đột ngột, sắc tố phân hủy (bilirubin) tích tụ gây vàng da. Thời gian ủ bệnh thường khoảng 10~12 ngày, trường hợp chó con·chó già·có bệnh nền với hệ miễn dịch yếu sẽ diễn tiến nhanh hơn. Chó hiến máu cũng được khuyến nghị sàng lọc bằng PCR vì đã có báo cáo về khả năng lây truyền qua truyền máu.

Danh sách kiểm tra triệu chứng chính

Nếu thấy các dấu hiệu sau cần nghi ngờ nhiễm Babesia. - Sốt cao: Sốt đột ngột trên 39.5℃ - Bất thường màu nướu: Nhợt nhạt hoặc vàng hơn bình thường (vàng da) - Nước tiểu màu nâu đen: Nước tiểu đậm màu như nước ngọt cola·trà đen (huyết sắc tố niệu) - Suy nhược: Từ chối đi dạo và nằm cả ngày - Mất cảm giác ngon miệng: Từ chối cả đồ ăn vặt thường thích - Thở nhanh: Thở gấp dù đang nằm yên - Sưng hạch bạch huyết: Hạch dưới cằm·hạch nách sưng đến mức sờ thấy được

Bàn tay của bác sĩ thú y kiểm tra màu nướu chó

Dấu hiệu cấp cứu cần đến bệnh viện ngay

Nếu thuộc bất kỳ trường hợp nào dưới đây phải di chuyển ngay đến bệnh viện thú y cấp cứu 24 giờ. Babesia theo thời gian thiếu máu sẽ nhanh chóng xấu đi, có thể cần truyền máu. - Khi nướu trắng hoặc vàng - Khi nước tiểu màu cola·trà đen xuất hiện dù chỉ một lần - Khi ý thức lú lẫn hoặc khó đứng dậy - Khi thở gấp và lưỡi có màu xanh tái - Khi các triệu chứng trên xuất hiện trong vòng 1~3 tuần sau khi gỡ bọ ve khi đi dạo

Phương pháp chẩn đoán

Chẩn đoán thường được thực hiện bằng tổ hợp xét nghiệm máu + chẩn đoán phân tử (PCR). Đầu tiên xác định các mẫu như thiếu máu·giảm tiểu cầu·tăng bilirubin qua xét nghiệm máu thông thường, sau đó quan sát trực tiếp hình dạng động vật nguyên sinh trong hồng cầu qua kính hiển vi soi giọt máu. Tuy nhiên, xét nghiệm giọt máu có thể bỏ sót loài nhỏ (B. gibsoni) nên xét nghiệm PCR là xét nghiệm tiêu chuẩn chính xác nhất. Xét nghiệm kháng thể (IFA) được sử dụng để xác định tình trạng mãn tính·tiếp xúc trong quá khứ. Nếu chủ nuôi phát hiện bọ ve, việc mang theo bọ ve đã gỡ cũng rất hữu ích.

So sánh đặc điểm theo loài Babesia

Hạng mục	B. canis (loài lớn)	B. gibsoni (loài nhỏ)	B. vogeli (loài lớn)
Độc lực	Trung bình~Nặng	Nặng·Khó điều trị	Nhẹ
Bọ ve trung gian chính	Chi Dermacentor	Chi Haemaphysalis·Rhipicephalus	Rhipicephalus sanguineus
Triệu chứng chính	Sốt·Thiếu máu·Vàng da	Thiếu máu mãn tính·Giảm tiểu cầu	Sốt nhẹ
Phản ứng điều trị	Tốt với Imidocarb	Khó điều trị tiêu chuẩn, cần liệu pháp phối hợp	Tốt

Nguồn: Ghi chú về Nội khoa Chó, Ấn bản 4

Phương pháp điều trị — Khác nhau tùy loài

Điều trị sẽ thay đổi lựa chọn thuốc tùy theo loài Babesia nhiễm. Loài lớn (B. canis v.v.) tiêm Imidocarb Dipropionate là thuốc lựa chọn hàng đầu, thường dùng thêm một lần nữa với khoảng cách 2 tuần. Loài nhỏ (B. gibsoni) không đáp ứng tốt với thuốc đơn lẻ như Imidocarb nên cần phương pháp điều trị phối hợp sử dụng Azithromycin·Doxycycline·Clindamycin v.v.. Cả hai trường hợp bác sĩ thú y đều quyết định lịch trình và liều lượng dựa trên cân nặng và tình trạng. Nếu thiếu máu nặng thì truyền máu, nếu mất nước thì điều trị truyền dịch. Sau điều trị cần theo dõi bằng xét nghiệm PCR để xác định động vật nguyên sinh đã được loại bỏ hoàn toàn chưa.

Điểm chăm sóc tại nhà — Quản lý giai đoạn phục hồi

Sau khi bắt đầu điều trị, tại nhà các điểm sau đây rất quan trọng. - Hạn chế hoạt động: Đi dạo ngắn, hạn chế chơi đùa mạnh trong 2~3 tuần - Chế độ ăn giàu đạm: Điều chỉnh hàm lượng đạm sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để phục hồi hồng cầu - Giám sát thân nhiệt·màu nướu: Kiểm tra 1~2 lần/ngày và ghi lại thay đổi - Tuân thủ lịch tái khám: Xét nghiệm máu theo dõi bắt buộc sau 1 tuần·2 tuần·1 tháng - Không cần cách ly với chó khác: Lây truyền trực tiếp gần như không có (hiếm khi lây qua truyền máu·giao phối) Tránh các tuyến đường đi dạo có bọ ve trong thời gian tới, chó cưng khác trong cùng gia đình cũng nên được khám cùng. Chi tiết về phòng ngừa bọ ve vui lòng xem hướng dẫn phòng ngừa bọ ve cho chó.

Phòng ngừa tái phát và chú ý một số giống chó

Babesia là bệnh khó tiêu diệt hoàn toàn nên dễ tái phát. Chó đã nhiễm một lần phải phòng ngừa bọ ve kỹ lưỡng suốt đời. Đặc biệt các giống chó săn·chó làm việc (English Pitbull Terrier, American Staffordshire Terrier v.v.) đã được báo cáo có tỷ lệ nhiễm B. gibsoni cao. Kiểm tra bọ ve hàng ngày sau khi đi dạo (bên trong tai·dưới cằm·nách·giữa các ngón chân), thuốc phòng ngừa bọ ve 1 lần/tháng, chải lông kiểm tra sau khi vào bụi rậm·đường leo núi là cơ bản.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-05-07

Câu hỏi thường gặp

Bị bọ ve cắn là chắc chắn nhiễm Babesia sao?

Không phải. Không phải mọi con bọ ve đều mang Babesia. Tuy nhiên, nếu sau khi gỡ bọ ve trong vòng 1~3 tuần xuất hiện sốt·vàng da·nước tiểu màu nâu đen thì nên đi xét nghiệm để an toàn.

Có lây sang người không?

Loài Babesia ở chó hầu như không lây sang người. Bệnh Babesia ở người là bệnh riêng biệt do các loài khác (B. microti v.v.) gây ra. Tuy nhiên, chính bọ ve cũng có thể truyền các bệnh khác nên tốt nhất không nên chạm bằng tay trần.

Sau khi điều trị xong là khỏi hẳn sao?

Loài lớn điều trị tương đối tốt, nhưng loài nhỏ (B. gibsoni) động vật nguyên sinh có thể còn lại trong cơ thể gây trạng thái mang mầm bệnh mãn tính. Việc theo dõi bằng PCR và quản lý để không tái phát khi miễn dịch suy giảm là rất quan trọng.

Có vắc-xin phòng ngừa không?

Hiện tại chưa có vắc-xin Babesia cho chó được thương mại hóa trong nước. Phòng ngừa chắc chắn nhất là sử dụng thuốc phòng ngừa bọ ve (ngoài da·uống) 1 lần/tháng không bỏ sót, và kiểm tra kỹ bọ ve sau khi đi dạo trong bụi rậm.

Tiêu chuẩn cần truyền máu là gì?

Bác sĩ thú y sẽ quyết định dựa trên tỷ lệ thể tích hồng cầu (PCV·Hematocrit). Thông thường khi PCV giảm dưới 15% hoặc xuất hiện các triệu chứng như khó thở·khó đứng thì sẽ cân nhắc truyền máu. Thay vì chủ nuôi tự quyết định, cần đến phòng cấp cứu để xét nghiệm ngay.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

5 loại thuốc phòng ve, bọ chét cho mèo do bác sĩ thú y lựa chọn — So sánh độ an toàn thành phần

Tổng hợp những sản phẩm và tiêu chí lựa chọn hàng đầu để phòng ngừa và điều trị bọ chét cho mèo

Tổng hợp những tiêu chí lựa chọn và gợi ý hàng đầu để quản lý nguy cơ nhiễm ký sinh trùng lây từ chó sang người

Chó bị bệnh tim sống được bao lâu — Tổng hợp tiên lượng và dấu hiệu xấu đi

Chó bệnh tim có cạo vôi răng được không — Tổng hợp từ nguy cơ gây mê đến quản lý an toàn

Nếu bụng chó ngày càng phình to — Triệu chứng cổ trướng do tim và điều trị chọc dịch

Tổng hợp triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và quản lý theo dõi nhịp thở và tim mèo khi ngủ

Toàn tập điều trị Pimobendan cho mèo — Từ hiệu quả, tác dụng phụ đến quản lý dùng thuốc

Mèo đột nhiên mệt lả — triệu chứng tràn dịch màng tim, chèn ép tim và thời điểm điều trị

Giai đoạn suy tim mèo theo ACVIM — Tổng quan triệu chứng, chẩn đoán và điều trị từng giai đoạn

Tài liệu tham khảo

[1] Veterinary Parasitology, 5th Edition — Chapter on Babesia spp.

[2] Notes on Canine Internal Medicine, 4th Edition — Babesiosis

[3] Clinical Medicine of the Dog and Cat, 4th Edition — Hemoparasites

[4] Principles and Practices of Canine and Feline Clinical Parasitic Diseases — Babesiosis (Piroplasmosis)