Thích

Chia sẻ

고양이 요관 결석·요관 폐색 증상과 원인, 진단·치료와 관리 포인트 총정리

Mèo không tiểu được đột ngột — Dấu hiệu cấp cứu tắc niệu quản và xử lý

ThậnCẩm nang bệnh lýDr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Sỏi niệu quản và tắc niệu quản ở mèo là bệnh làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thận do bị tắc nghẽn đường tiết niệu. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt giúp nâng cao tỷ lệ sống sót.

Sỏi niệu quản và tắc niệu quản ở mèo là gì?

Sơ đồ cấu trúc đường tiết niệu bị tắc do sỏi niệu quản ở mèo

Sỏi niệu quản và tắc niệu quản ở mèo là tình trạng niệu quản — ống dẫn nước tiểu từ thận đến bàng quang — bị tắc do sỏi (sỏi niệu quản), khiến nước tiểu không thoát ra được. Ngoài sỏi, tắc niệu quản còn có thể do cục máu đông cứng, hẹp niệu quản, khối u hoặc chèn ép từ bên ngoài. Nếu tình trạng này kéo dài, bể thận sẽ giãn ra, thận phình to (thận ứ nước), nặng hơn có thể dẫn đến tổn thương chức năng thận hoặc suy thận. - Tắc niệu quản: Tình trạng niệu quản bị tắc khiến nước tiểu không chảy được vào bàng quang, cần được đánh giá và điều trị kịp thời. - Nguyên nhân hình thành sỏi: Khi nước tiểu bão hòa quá mức với khoáng chất, các tinh thể sẽ hình thành; ở mèo, sỏi canxi oxalat và struvite là phổ biến nhất. - Nguy cơ tổn thương thận: Mức độ tổn thương phụ thuộc vào việc tắc một bên hay cả hai bên, tắc một phần hay hoàn toàn, thời gian kéo dài và có bệnh thận nền hay không. - Tầm quan trọng của phát hiện sớm: Khi chỉ tắc một bên, triệu chứng ban đầu có thể không rõ ràng, vì vậy nếu nghi ngờ cần đến gặp bác sĩ thú y ngay.

Nguyên nhân chính và cơ chế bệnh sinh

Sỏi niệu quản ở mèo hình thành khi nước tiểu bão hòa quá mức với khoáng chất, tạo ra các tinh thể. Hai loại sỏi phổ biến nhất ở mèo là canxi oxalat và struvite. - Uống không đủ nước: Nếu mèo uống không đủ nước, nước tiểu sẽ đặc lại, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi. Vì vậy, việc tăng lượng nước uống là rất quan trọng. - Yếu tố dinh dưỡng: Để phòng ngừa sỏi canxi oxalat, nên tránh thức ăn có hàm lượng protein, canxi, axit oxalic và natri quá cao. - Nhiễm trùng đường tiết niệu: Nhiễm khuẩn có liên quan đến sự hình thành tinh thể struvite và có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo sỏi. - Nguyên nhân ngoài sỏi: Tắc niệu quản không chỉ do sỏi mà còn có thể do cục máu đông cứng, hẹp niệu quản, cặn viêm hoặc khối u. - Cơ chế gây tắc niệu quản: Khi sỏi hoặc các vật cản khác bít tắc niệu quản, nước tiểu không thoát được, bể thận giãn ra, thận phình to, gây đau và có thể làm tổn thương thận.

Cấu trúc vi thể của sỏi đường tiết niệu ở mèo

Triệu chứng và dấu hiệu chính

Sỏi niệu quản và tắc niệu quản ở mèo đôi khi không có triệu chứng rõ ràng, nhưng nếu xuất hiện các dấu hiệu sau đây cần đến gặp bác sĩ thú y.

Thay đổi trong việc đi tiểu: Mèo đi vệ sinh nhiều lần, rặn tiểu khó khăn chỉ tiểu ra được một ít, hoặc có máu trong nước tiểu.

Phản ứng đau bụng: Khi chạm vào bụng mèo tỏ ra khó chịu, kêu rên hoặc không muốn cử động.

Nôn mửa và chán ăn: Khi chức năng thận suy giảm, độc tố urê tích tụ có thể khiến mèo nôn mửa hoặc bỏ ăn.

Uể oải và dấu hiệu sốc: Trong trường hợp nặng, mèo có thể mệt lả, nhịp thở hoặc nhịp tim thay đổi bất thường. Khi cả hai niệu quản bị tắc hoặc niệu đạo bị tắc, tình trạng tăng kali máu có thể dẫn đến cấp cứu.

Giảm lượng nước tiểu hoặc vô niệu: Nếu chỉ tắc một niệu quản, thận còn lại vẫn sản xuất nước tiểu nên lượng có thể không giảm nhiều; nhưng nếu cả hai niệu quản hoặc niệu đạo bị tắc, nước tiểu ra rất ít hoặc không ra được.

Hành vi của mèo đang chịu đựng tắc niệu quản

Tình huống khẩn cấp cần đến bệnh viện ngay lập tức

Khi cả hai niệu quản hoặc niệu đạo bị tắc khiến nước tiểu ra rất ít hoặc không ra được, kèm theo đau nặng hoặc dấu hiệu sốc (mệt lả, nhịp thở và nhịp tim bất thường), cần đưa mèo đến bệnh viện ngay. Mức độ tổn thương thận do tắc nghẽn phụ thuộc vào phạm vi tắc (một bên/hai bên, một phần/hoàn toàn), thời gian kéo dài và có bệnh thận nền hay không, vì vậy điều trị kịp thời là hết sức quan trọng.

Phương pháp chẩn đoán chính xác

Sỏi niệu quản và tắc niệu quản ở mèo được chẩn đoán bằng cách kết hợp nhiều phương pháp. Chỉ dùng một xét nghiệm có thể bỏ sót bệnh, nên khuyến nghị kết hợp siêu âm và chụp X-quang. - Siêu âm: Có thể phát hiện giãn bể thận (thận ứ nước) và giãn niệu quản, hữu ích trong chẩn đoán tắc nghẽn. Tuy nhiên, nếu không có giãn niệu quản, sỏi có thể bị bỏ sót. - Chụp X-quang (bụng): Giúp xác định sự hiện diện của sỏi, nhưng các tổn thương thấu quang tia X như cục máu đông cứng có thể không nhìn thấy rõ. - Xét nghiệm nước tiểu và cấy vi khuẩn: Kiểm tra máu trong nước tiểu và tình trạng viêm, nhiễm khuẩn; ở những mèo có tình trạng tăng urê máu, nên thực hiện cấy khuẩn và kiểm tra độ nhạy kháng sinh. - Xét nghiệm máu: Đánh giá các chỉ số chức năng thận (creatinine, BUN) để xác định mức độ tổn thương. - Chẩn đoán hình ảnh bổ sung: Nếu cần, có thể cân nhắc chụp niệu đồ tĩnh mạch hoặc chụp bể thận ngược dòng.

Phương pháp điều trị và xử lý từng bước

Điều trị tập trung vào việc giải phóng áp lực trong niệu quản bị tắc và phục hồi dòng chảy của nước tiểu. - Ổn định nội khoa: Truyền dịch tĩnh mạch để cải thiện tình trạng mất nước và loại bỏ độc tố urê; dùng thuốc giảm đau và thuốc lợi tiểu để tăng sản xuất và bài xuất nước tiểu. - Đặt stent niệu quản: Đưa stent hai đầu xoắn hoặc loại tương tự vào để bỏ qua đoạn niệu quản bị tắc, cho phép nước tiểu lưu thông. - Phẫu thuật dẫn lưu niệu quản dưới da (SUB): Lắp đặt thiết bị dẫn lưu nhân tạo để nước tiểu chảy từ thận xuống bàng quang. - Phẫu thuật lấy sỏi (nối thận - niệu quản - bàng quang và các phương pháp khác): Có thể cần phẫu thuật lấy sỏi trực tiếp hoặc nối lại niệu quản. - Điều chỉnh chế độ ăn sau điều trị: Duy trì cho ăn thức ăn chuyên biệt phù hợp với thành phần sỏi. Điều trị nội khoa đơn thuần không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề, nên nhiều trường hợp cần can thiệp ngoại khoa.

Điểm mấu chốt trong quản lý và hồi phục tại nhà

Sau điều trị, việc chăm sóc liên tục là chìa khóa để phòng ngừa tái phát. - Tăng cường uống nước: Đặt nhiều bát nước ở các vị trí khác nhau và dùng thức ăn đóng hộp (ướt) để khuyến khích mèo uống nhiều nước hơn. - Tích cực dùng thức ăn chuyên biệt: Phải cho ăn liên tục thức ăn chuyên biệt phòng ngừa sỏi canxi oxalat hoặc loại phù hợp mà bác sĩ thú y khuyến nghị. - Ghi lại tình trạng đi tiểu: Theo dõi và ghi chép hàng ngày số lần và lượng nước tiểu, cũng như dấu hiệu đau. - Khám định kỳ: Xét nghiệm nước tiểu và siêu âm theo chu kỳ bác sĩ thú y khuyến nghị để kiểm tra tái phát. Mèo cao tuổi dễ xuất hiện sỏi nên chụp hình ảnh định kỳ rất có ích. - Tuân thủ dùng thuốc: Phải cho mèo uống thuốc được kê đúng theo chỉ dẫn.

Môi trường khuyến khích mèo uống nhiều nước

Phòng ngừa tái phát và lưu ý theo giống mèo

Sỏi đường tiết niệu và tắc niệu quản là những bệnh dễ tái phát. Đối với mèo đã từng mắc bệnh, nên cùng bác sĩ thú y lập kế hoạch dài hạn bao gồm tăng lượng nước uống và quản lý chế độ ăn. Vì sỏi cũng không hiếm gặp ở mèo cao tuổi, nên thực hiện xét nghiệm nước tiểu và siêu âm định kỳ theo chu kỳ bác sĩ thú y khuyến nghị.

Bác sĩ thú y đã kiểm duyệt nội dung này

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

Bác sĩ thú y

Bác sĩ thú y tốt nghiệp ngành thú y tại Đại học Khon Kaen (Thái Lan) và hoàn thành chương trình IVSA tại North Carolina State University (Hoa Kỳ). Với kinh nghiệm lâm sàng tại bệnh viện thú y, anh làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe thú cưng và tập trung xây dựng môi trường khám chữa số kết nối người nuôi với bác sĩ thú y.

Kiểm duyệt ngày 2026-06-05

Câu hỏi thường gặp

Tại sao mèo bị sỏi niệu quản?

Khi nước tiểu bão hòa quá mức với khoáng chất, các tinh thể sẽ hình thành; ở mèo, sỏi canxi oxalat và struvite là phổ biến nhất. Thiếu nước, yếu tố dinh dưỡng và nhiễm trùng đường tiết niệu đều có ảnh hưởng; đặc biệt khi mèo uống ít nước, nước tiểu đặc lại sẽ làm tăng nguy cơ.

Khi bị tắc niệu quản, mèo có thể chịu đựng được bao lâu?

Tốc độ tổn thương phụ thuộc vào việc tắc một bên hay cả hai bên, tắc một phần hay hoàn toàn, thời gian kéo dài và có bệnh thận nền hay không. Khó xác định một khoảng thời gian cụ thể, và điều trị càng sớm càng tốt, vì vậy nếu nghi ngờ cần đến bệnh viện ngay.

Khi có sỏi, có thể điều trị mà không cần phẫu thuật không?

Các biện pháp điều trị nội khoa (như truyền dịch, thuốc giảm đau, thuốc lợi tiểu) có thể giúp tăng lượng nước tiểu bài tiết, nhưng không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề chỉ bằng một phương pháp duy nhất. Trong trường hợp niệu quản bị tắc nghẽn, mèo thường cần đặt stent, phẫu thuật dẫn lưu niệu quản dưới da (SUB) hoặc các ca phẫu thuật khác, tùy thuộc vào quyết định của bác sĩ thú y.

Cần cho ăn chế độ dinh dưỡng gì để phòng ngừa tái phát?

Cần cho ăn liên tục thức ăn chuyên biệt mà bác sĩ thú y khuyến nghị. Chế độ ăn phòng ngừa sỏi canxi oxalat được thiết kế để tránh dư thừa protein, canxi, axit oxalic và natri, đồng thời tăng lượng nước uống, giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi.

Sau khi mèo đã bị tắc niệu quản, bệnh có thể tái phát không?

Đây là bệnh dễ tái phát nên việc cùng bác sĩ thú y lập kế hoạch quản lý dài hạn là rất quan trọng. Khám định kỳ, tăng lượng nước uống và điều chỉnh chế độ ăn là các yếu tố then chốt.

Chia sẻ

Nội dung liên quan

Top 5 loại thức ăn kê đơn dành cho mèo bị suy thận mạn tính — Điều chỉnh protein theo từng giai đoạn

Top 5 thực phẩm bổ sung thận cho mèo được khuyên dùng năm 2026

Tổng hợp những loại thức ăn trị liệu cho mèo bị bệnh thận được đánh giá cao nhất và các tiêu chí lựa chọn

Chó bị thận yếu có thể dùng Omega-3 không — Hiệu quả và lưu ý về thực phẩm bổ sung

Thức ăn theo toa thận cho chó — protein, phốt-pho và thời điểm cho ăn

Khi thận chó ngừng hoạt động — Thời điểm cần thẩm phân phúc mạc và những điểm quản lý quan trọng

Thuốc và chất độc thận nguy hiểm cho chó — Triệu chứng ngộ độc và cách xử lý

Chó đột ngột mệt mỏi và nôn mửa — Dấu hiệu Leptospira xâm lấn thận và thời điểm đến phòng khám

Bệnh thận mạn tính ở chó theo IRIS giai đoạn 1–4 — Triệu chứng và hướng điều trị từng giai đoạn

Thận chó kém thì huyết áp cũng nguy hiểm — Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp

Tài liệu tham khảo

[1] Boyd LM, Langston C, Thompson K, et al. Survival in cats with naturally occurring chronic kidney disease (2000-2002). J Vet Intern Med. 2008;22:1111–1117.

[2] Specht AJ, Kruger JM, Fitzgerlad SD, et al. Light microscopic features of chronic feline idiopathic cystitis (abstract). J Vet Intern Med. 2003;17(3):436.

[3] Adams LG, Williams Jr. JC, McAteer JA, et al. In vitro evaluation of canine and feline calcium oxalate urolith fragility via shock wave lithotripsy. Am J Vet Res. 2005;66(9):1651–1654.